مغز بادام چهار عدد مغز پنبه دانه كشنيز خشك هر يك دو ماشه دانهء هيل ماشه نبات روغن گاو قدر حاجت گرفته به دستور حريره پخته بنوشند و رفع ضعف دماغ و رمد نزلى معمول است و شياف نارنج جهت منع نوازل نافع و ضماد صندل سفيد سوده يك جزو انزروت باريك ساييده نيم جزو به سفيدى بيضه سرشته بر چشم و صدغين براى نزول مواد رديه به چشم مجرب نوشته .
و اگر از نخس چشم نكشايد حجامت قفا و جوشاندهء نزلهء حار و ضماد افيون زعفران پهتكرى مرداسنگ به آب سوده نفع دهد و رمد نزلى بارد اول به مطبوخ اسطوخودوس مسهل علوى خان و حب ايارج تنقيهء دماغ نمايند و جهت تعديل مزاج و حبس نزله اطريفل اسطوخودوس علوى خان و اطريفل زمانى و حافظ الصحت و بر شعثاى انطاكى دهند و بعد تنقيه اگر سرخى و درد باقى بود هر دو رگ بناگوش را تبر كنند و بآهن داغ دهند و پخته ساخته بگذارند كه تا چهل روز بيالايد پس بمراهم مدمله اندمال سازند و غذا دال بنوماش با نان كم نمك دهند و منفعت تمام اين عمل بعد چهل روز بلكه بعد دو ماه ظاهر مىشود و اسطوخودوس يك ماشه كوكنار چهار سرخ ساييده در اطريفل كشنيزى يك توله آميخته همراه عرق عنب الثعلب بخورند بعده باديان گاو زبان پر سياوشان هر يك شش ماشه بيخ كاسنى هفت ماشه جوشانيده گلقند داخل كرده بنوشند و گاهى در كبر السن براى حفظ نوازل كه به چشم متوجه باشد باديان گلقند دو سه روز براى نضج داده حب ايارج چهار ماشه با عرق شاهتره و يا آب گرم ميدهند و در رمد بلغمى نزلى و سبل رطب پاه پهتكرى رسوت گيرو قرنفل به آب كشنيز سبز سوده ضماد ميكنند و گاهى براى تقويت چشم و حبس نزله افيون زعفران مىافزايند و پوست هليلهء زرد اسطوخودوس پرسياوشان هر يك شش ماشه مويز منقى ده دانه جوشانيده صاف كرده نبات يك و نيم توله داخل كرده مىنوشانند و ادامت اطريفل و برشعثا مفيدست .
و اگر خستهء هليلهء زرد و حب النيل هر دو سوخته زنجبيل حضض مكى هر يك سه ماشه در آب كوكنار سوده ضماد كنند مجرب است و كذا هليلهء سياه زنجبيل زعفران افيون پوست خشخاش هر يك دو درم حضض مكى يك مثقال مغزه يك درم در آب كوكنار سوده نيمگرم به كار برند .
اسكندر گفته كسى كه به سوى چشم او نوازل كثرت نمايد از تحريك رأس او را منع كنند و حمام حار نه نمايند و سر را در آب گرم و سرد تر نكنند و از ماليدن روغن بر سر نيز منع نمايند .
و رازى گويد كسى را كه ماده به سوى چشم او سيلان كند و در بدن امتلا نبود و در مرض تزيد نباشد حمام نيكوست .
و اگر در رمد تزيد بود و در حمام و شرب شراب خطر عظيمست و صواب آن است كه حمام و شراب بعد تنقيه و تقليل غذا مدتى استعمال كنند .
و انطاكى گويد كه لزوم تضميد جبهه بصبر و پوست خشخاش و برگ آس و جوز به شراب سرشته منع استرخا و نزلات كند و كذا شستن سر به طبيخ آس و اكليل و خطمى و حجامت اخدعين و نقره منع رمد و نوازل نمايد مطلقا .
و سويدى نوشته كه براى منع سيلان مواد به سوى چشم ضماد نشاسته و آرد باقلا به سفيدى بيضه آميخته بر پيشانى مجرب منست و كذا پوست سبز جوز خشك كرده و يا گل ادو يا برگ او كه در ربيع جمع كرده خشك نمايند و ساييده بر مقدم رأس ذرور كنند كه هر واحد مانع نزول نوازل به سوى چشمست و كذا ضماد پوست باريك پسته ساييده به سفيدى بيضه سرشته بر پيشانى كه مانع انصباب مواد بچشمست و كذا ضماد زر ورد باقماع او سوده به سفيدى بيضه سرشته و كذا ضماد آب سفرجل بسويق و سفيدى بيضه و گلنار آميخته و ادويهء مانع انصباب مواد به سوى چشم كه از حكماى ديگر نقل كرده از آن جمله ضماد زعفرانست بر جبهه پلك و كذا عبار آسيا كندر نشاسته اجزاى مساوى و مصطكى نيم جزو در سفيدى بيضه سرشته و كذا حلزون صغير بجنسه ساييده بر خرقهء كتان نهاده بر پيشانى از صدغ تا صدغ ديگر و كذا ضماد عوسج و سويق و بزرقطونا و عنب الثعلب براى مواد حار و كذا آبنوس و كذا عصارهء لبلاب بسويق و كذا باقلاى مقشر مضغ كرده بر جبين و بزر البنج و آرد باقلا و سفيدى بيضه چون به ادويهء مانع انصباب اميزند فعل آنها قوى گردد و كذا عصارهء بادروج و كذا فوفل و صندل و گل سرخ باقماع و اقاقيا و گلنار مساوى بعصارهء بارتنگ سرشته و كذا ترياق فاروق به آب فرنجمشك حل كرده و كذا خولان و كذا انزروت و كذا ثمر كرم برى سوده بسويق آميخته و كذا آ برگ پاخيوط يا اطراف نرم انگور بسويق و كذا برگ دُلب به سركه پخته و كذا پوست به طبيخ اصفر و كذا رطوبت حلزون و صبر و مر و كندر مفرد و مجموع و كذا اقاقيا و آرد باقلا مساوى به آب ثيل سرشته و كذا آب برگ و اطراف نرم زيتون برى و كذا آرد عدس مع پوست در سفيدى بيضه لت كرده بر پارچهء كتان ماليده بر جبهه و صدغين و كذا گل سرخ تازه و كذا ضماد كشنيز سبز و عصارهء گلنار و كذا آرد جو به آب نبات بزر البنج يا بآّ مطبوخ بزر البنج سرشته و كذا برگ سماق به سفيدى بيضه و كذا عصارهء ماميثا به آب مطبوخ پوست خشخاش و كذا آب كشنيز سبز و كذا حجر منقى و كذا كمثرى قابض و كذا مر به رطوبت صدف سرشته و كذا حضض مكى و اكتحال زعفران به شير زنان و يا آبنوس و يا خولان و يا عصارهء عنب الثعلب .
و اگر به آن شيافات مانع انصباب مواد بسايند فعل آنها قوى گردد و يا شاخ گوزن سوخته مغسول به مرات و يا اثمد مربى به آب كماهء و يا دخان كندر و يا بسدو يا دخان قطران و يا دخان ميعه و يا توتياى كرمانى مغسول به مرات بعد تنقيهء بدن و تناول ترياق فاروق و يا شحم حنظل نيز مانع نزول موادست
علاج رمد مركب
و عامست كه مركب از دو ماده باشد يا زياده مثلًا از خون و صفرا يا از خون و بلغم عفن يا از خون و بلغم غير عفن يا از خون و سودا يا از خون و مائيت يا از خون و ريح