احتياج دارد بلكه بترطيب بدن زائل مىشود و هر گاه مزاج مريض سوداوى باشد و در دماغ او جفاف بود اين علت دراز گردد و زمانى كثير ثابتن ماند و در اين مرض چيزى بهتر از ريختن آب نيمگرم بر سر و استعمال آبزن و حمام به اعتدال و مضرتر از جماع نيست و ترك رياضت نيز مزيل اين علتست و گاهى بحقنهء مرطب مثل ماء الشعير مطبوخ بعنان و سپستان و امثال آن حاجت افتد و اعدل اغذيه در اين علت سمك رضراضىست
علاج رمد ريحى
شيرهء بادين شيرهء تخم كشوث با گلقند عسلى بدهند و يا اين مطبوخ محلل ريح بخورانند بيخ كرفس بيخ كبر بيخ باديان هر يك هفت ماشه انيسون چار ماشه باديان بادرنجبويه مكوه هر يك نه ماشه گقلند چهار توله و غذا شورباى بچهء مرغ بنان تنك دهند و بعد روز سوم نطول طبيخ بابونه اكليل الملك مرزنجوش صعتر سداب مكوه قنطوريان غليظ هر يك يك توله بر چشم ريزند و بسبوس گندم و جاورس و ارزن و سمسم و پنبه دانه و سبوس نخود و نمك لاهورى تكميد كنند و بحمام نشانند و بصبر و ماميثا و اكليل الملك طلا كنند و ديگر محللات به كار برند و شياف مذكور در رمد بلغمى در چشم كشند و يا اين ضماد محلل بنهند برگ قنب و سنبهالوى سبز هر يك سه ماشه يا زياده كه قرص برابر چشم بسته شود و زردچوب سه ماشه آميخته در ماهىتابه به روغن زرد گاوى بريان كرده بر رفاده نهاده نيمگرم بعصابه بربندند فى الفور تسكين درد و رفع سرخى مىنمايد و يا اين ضماد كه قوىتر از آنست به عمل آرند برگ قنب يك و نيم توله ماميران چينى زعفران هر يك سه ماشه مغز بادام تلخ هفت عدد برگ سنبهالو و پيابانسه هر يك پنج ماشه قرص ساخته به روغن بريان نموده بر چشم بندند و محجمهء نارى بر پس سر نهادن عظيم الاثر است و همچنين خوردن جوارش مصطكى مركب علوى خان و اين معجون ايشان كه در طرد رياح به غايت مفيد است گل گاو زبان شش توله پاوبالا شب در آب دو نيم رطل خيسانيده صبح بجوشانند تا آب ثلث بماند ماليده صاف نموده پس مويز منقى پنج توله انداخته بجوشانند كه چهارم حصه بماند صاف نمده با نبات نيم اثار و شربت انار پانزده توله به قوام آرند و زراوند طويل درونج زرنباد و قاقله هر يك شش ماشه زراوند مدحرج عود مصطكى بسفايج زنجبيل هر يك نه ماشه كوفته بيخته عنبر اشهب نه سرخ در عرق كيوره حل نموده در قوام مذكور بياميزند شربتى از نه ماشه تا يك توله به عرق باديان هفت توله و املاح و جندبيدستر در ميناب نافع است و ملح سليمانى بى عديل است .
و گويند كه اول بشادنج مغسول اكتحال كنند و چشم را به آب گرم بشويند بعده شياف احمر اكتحال نمايند بعد از آن ميلى يا دو ميل از شياف اغبر به كار برند يا بر بخار طبيخ كاه گندم و مرزنجوش و بابونه و اكليل الملك و شبت و صعتر و دارشيشان و پودينه مفرد و مركب انكباب و به آب آن نطول و بثفل آن تكميد كنند يا بر بخار سنگ گرم كه بر آن شراب ريخته باشند انكباب نمايند و شراب صرف نافع است و تناول ترياق فاروق و طلاى او مجرب است .
بالجمله معالجهء او به نطولات و كمادات و حمامات نمايند و تكميد بجاورسالنفعست و استعمال مخدرات عند شدت وجع اگر چه فى الحال تسكين مىكند لكين بعد ساعت هيجان درد بشدت زياده از اول بنا بر منع ريح از تحلل مىكند چنانچه جالينوس گفته كه حذر نمايند از استعمال افيون هنگامى كه وجع عين از ريح غليظ باشد زيرا كه باعث زيادتى غلظ آن ميگردد و اندكى تسكين يابد بعد از آن شدت مىنمايد بلكه در اين استعمال تكميد و انضاج بحمام لائق است .
و اگر از اين تدابير زائل نشود تنقيهء بلغم نمايند و منفخات ترك كنند و از امتلاى معده پر حذر باشند
علاج رمد نزلى
اول بعلامات مخصوصهء نزله حار و بارد كه در فصل نزله مسطور گردد نوع نزله مشخص نموده تدارك او نمايند .
و ايضا در صورت نزلهء حار آنچه در رمد حار گذشت و در نزلهء بارد هر چه در رمد بلغمى مذكور شد حسب حاجت به كار برند لكين استعمال ترشى و گلاب از داخل در اين قسم مناسب نبود و در رمد نزلى حار كه با سرخى چشم و سرفه و رنگينى قاروره باشد خميرهء خشخاش شش ماشه همراه شيرهء عناب لعاب بهدانه شربت بنفشه بدهند و شب يمانى برشته افيون در آب ليمو پخته و قدرى آب داخل كرده بر چشم ضماد نمايند و اگر با خفقان و بواسير و درد دندان و گوش و ضعف بصر باشد اول تبريد و تسكين از شيرهء كاهو شش ماشه شيرهء كشنيز خشك چهار ماشه نبات يك و نيم توله كنند باز در منضج صفرا خبازى چهار ماشه كشنيز خشك شش ماشه تخم خيارين كوفته شش ماشه عوض عنب الثعلب گل سرخ شاهتره تخم كاسنى گلقند افزوده جوشانيده صاف نموده نبات سفيد داخل كرده دهند و مضمضهء لعاب اسپغول يك توله آب عنب الثعلب تازه ده توله نيمگرم نمايند و بعد نضج مغز فلوس شش توله گلقند چهار توله روغن بادام چهار ماشه فزوده مسهل دهند و غرغرهء بزر البنج كشنيز خشك عنب الثعلب كوكنار هر يك چهار ماشه جوشانيده كنند باز فوفل چهاليه صندل سرخ كوفته هر يك چهار ماشه عوض بزر البنج نمايند باز بحب ايارج تنقيهء دماغ به دستور معمول كنند بعد از آن اگر به سبب بقيهء ماده دو سه دست به نرمى و رياح اجابت شوند منضج خيارين كوفته شش ماشه مويز منقى هفت دانه جوشانيده با گلقند داده مسهل چهارم دهند و براى درد گوش سركه و روغن گل پخته چكانند .
و اگر تخم خشخاش نشاسته هر يك چهار ماشه