برند و مفردات مخصوص مواد بارد مثل مرو زعفران و كندر و سنبل و جندبيدستر و قدرى مس سرخ و صبر خاصهء و حماما و شاخ گوزن سوخته و شب يمانى و توتياى سبز و جددار و قرنفل و فلفل و مرداسنگ و پاه و لوده پهانى و زردچوب و آب باديان و آب عنب الثعلب است .
و به قول ديسقوريدوس كند رودخان كندر مسكن اورام باردهء چشمست و كذا اكتحال آب برگ ترنج و از مركبات مثل شياف اصطفطيقان و احمر لين و شياف شاذنج اكبر و شياف و ردى منجملهء آنها جسد و بالغست ضماد اشنه تسكين اوجاع چشم كند و تدبير لطيف و حمام استعمال نمايند .
و بقراط گويد كه در رمد بارد غرغره و حقنه مسهله و حمام نافع است و ريخت بر سر آب مطبوخ بابونه و گلسرخ و مرزنجوش .
و اگر علت به سبب كثرت فضول در معده باشد تنقيهء معده بآشاميدن اياراج فيقرا و غاريقون از هر واحد يك مثقال با عسل سرشته نافع است اگر علت از بلغم بود .
و اگر از سودا باشد آشاميدن مطبوخ افتيمونست .
و بعضى گويند كه اگر به آن وجع باشد جوزبوا زعفران افيون با شراب يا آب مرزنجوش سوده طلا نمايند و شربت افسنتين يا ماء العسل يا گلقند بياشامند و غذا نخوداب با روغن بادام سازند
علاج رمد بلغمى
بعد نضج بلغم مسهل و حب ايارج دهند و نقوع صبر در آب كاسنى به صورت افراط رطوبت و كثرت درد بيعديلست و يا جهت نضج مطبوخ اسطوخودوس بادرنجبويه عنب الثعلب باديان هر يك نه ماشه انيسون قنطوريون دقيق هر يك چهار ماشه مويز منقى دو توله انجير زرد چهار عدد با گلقند عسلى چهار توله پنج شش روز داده جهت تنقيهء بدن و دماغ وقت آخر شب حب قوقايا و يا ايارج نه ماشه خورانيده صبح در مطبوخ مذكور برگ سنا دو توله تربد سفيد نه ماشه زنجبيل سه ماشه خيارشنبر ترنجبين هر يك هفت توله شربت اسطوخودوس مسهل علوى خان چهار توله روغن بادام هفت ماشه اضافه نموده بنوشانند و به جاى آب عرق باديان و يا گاو زبان نوشانند وقت دو پهر نخوداب و يا آب بنوماش دهند و وقت شام نان تنك بادال بنوماش خورانند و صبح مطبوخ منضج مذكور باضافه شربت اسطوخودوس ساده چهار توله حرف و يا تودريين نه ماشه پاشيده نوشانند و سه چهار مسهل داده جهت تعديل مزاج اطريفل اسطوخودوس علوى خان استعمال كنند .
و ايضا بعد از آن بهر تعديل مزاج گلقند خورانند و بحمام برند و روى به گلاب نيمگرم بشويند و صبر حضض مرمكى اقاقيا زعفران در آب عنب الثعلب ساييده بر پلك ضماد كنند .
و اگر ماده بسيار بارد باشد جندبيدستر زعفران را تينج ضماد نمايند و لعاب حلبهء مغسول و لعاب بزر كتان در چشم چكانند و بشادنج اكتحال نمايند و بعد دو سه روز از استعمال العبه ذرور ابيض و شياف احمر لين كشند و اين هنگام اكتحال بشياف برء يوما بسيار نافع است .
و گويند كه بعد تنقيه بحب قوقايا استعمال شياف منحج شافى بود و هر گاه مرض مزمن شود شياف احمر لين و ذرور اصفر و اغبر استعمال نمايند .
و اگر رمد طول كند و سرخى چشم و دمعه زائل نشود بجز توتياى مغسول و نشاسته و سفيداب به كار نبرند و از استعمال مبردات و مخدرات احتراز نمايند و بايد كه غذا چوزهء مرغ و يا گوشت بريان باشد و اعتماد در اين نوع رمد بر استفراغ و تحليل بيشتر از تعديل تست و بايد كه روادع ادويه باشند كه در آن با قبض اندك گرمى و تلطيف باشد مانند مرو انزروت و زعفران و شياف سنبل و تكميد و حمام محلل كثيرالنفعست و كذلك استعمال شبيارات و غراغر منقى دماغ از بلغم خصوصاً غرغره به ايارج فيقرا و سكنجبين خصوص عنصلى كه بعد از تنقيه نفع بسيار مىبخشد و همچنين سعوط به آب چقندر باندكى بندق هندى و در طب گزيده مذكورست كه علاج رمد بلغمى قطور در چشمست شياف برء يوما به لعاب حلبه يا لعاب گل خطمى سوده و طلاى صبر و رسوت و مر صافى بر چشم و تغذيه بنخوداب با شيرهء حب قرطم و مداومت چند روز بر جلاب متخذ از بادرنجبويه و باديان هر يك دو درم و پودينه و گل بنفشه هر يك سه درم جوشانيده صاف نموده گلقند حل كرده بياشامند .
و اگر گلقند بهم نرسد سه درم گل سرخ داخل جوشانده نمايند و بده درم جلاب شكرى شيرين كرده بياشامند و چون نضج ظاهر گردد تنقيهء بلغم نمايند بحب صبر يا بحب ايارج .
و ايضا اين طلاى علوى خان در رمد بلغمى و ريحى و نزولى مجرب است نخود كابلى مع پوست يك و نيم توله كوفته بيخته زعفران چهار ماشه سفيدى بيضه دو عدد تا يك پاس به چوب نيم خوب حل نموده ضماد نمايند .
و انطاكى گويد كه در بلغمى اولا بشرب غاريقون به آب مويز تنقيه كنند بعده به وضع احمر حاد و آب حلبه علاج كنند و طلاى زردى بيضه و روغن گل و زعفران و صبر مفيد و كذا دمالاخوين و زعفران و ماميثا و اقاقيا و صبر مساوى افيون نصف يك جزو و كحلًا و طلاءً نيز نافع رمد بارد است .
و ابن لسوع گويد كه در رمد بلغمى تنقيه بحب قوقايا نمايند و ميفتخج محلول به شير زنان در چشم چكانند و اكتحال بزعفران و مرو توتياى محلول سازند و بشونيز و عصارهء قثاء الحمار به روغن بادام سعوط كنند و عصارهء قثاء الحمار و مانند آن در بينى دمند .
و به قول اهل هند در رمد بلغمى آب برگ سهمجنه قدرى گرفته بشهد آميخته در چشم كشيدن و پارچه بستن خفتن و صبح كشادن در سه روز صحت مىنمايد و كذا برگ كتائى سائيده بر چشم بستن و به آب برگ آن قطور ساختن مفيد است ايضا چون بعد تنقيه در دو نفخ و سرخى باقى باشد ضماد زردچوب زنجبيل كوكنار هر يك سه ماشه افيون يك و نيم ماشه در آب برگ مكوه سبز عظيم الاثر است و يا زردچوب سه ماشه و يا زياده در آب پوست خشخاش ساييده بر پنبهء مندوفهء نو كه به قدر خانهء چشم