موافق افتد و گاهى شستن روى به آب سرد اندكى سركهء آميخته نفع مىكند و در اين قسم بر استعمال قابضات در ابتدا بلاافراط جرأت كنند و شيافات قابض محلول در عصارات استعمال نمايند .
[ گيلانى ]
گيلانى گويد كه اگر رمد در هر دو چشم باشد هر دو فصد قيفال از دو جانب بگيرند و در اخراج خون استكثار نمايند اگر احتياج آن افتد در سه يا چهار مرتبه برارند حتى كه گاهى واجب بود كه در اخراج او مبالغه نمايند تا به حد غشى رسد .
و اگر خون غليظ باشد احتياج تقرقيق آن قبل از فصد افتد تا مهيا بخروج گردد و از مرققات آن حمامست و ضعيف از آن تكميد و تنطيل به آب گرم يا به آبى كه در آن حلبه و بزر كتان جوشانيده باشند .
و اگر فصد ممكن نبود حجامت نمايند بعد از آن تليين طبيعت به ماء الفواكه مثل آلو و غيره كه در قول مسيحى بيايد يا حب ذهب يا حب بنفشه يا مطبوخ خيارشنبر كه در قول ثابت خواهد آمد بايد كرد .
و اگر خواهند تربد و شاهتره و هليلهء سياه به قدر حاجت در آن اضافه كنند و فيما بين فصد و اسهال از اشربه شربت انار يا شربت بنفشه يا جلاب يا آب تمر هندى بشيرهء تخم خرفه يا لعاب اسپغول بنوشند و غذا ظاهرالحلاوهء باشد زيرا كه حموضت ضارست به صاحب رمد به سبب آنكه ماده را خام كند و از قبول نضج منع نمايد و اين مضرتر در رمدست و لهذا براى آن مزورات معموله از آب سيب و نار و آلو و عناب و آب ماش و مانند آن بقول رطبه و كدو به روغن بادام نيكوست و عند سكون حدت و ظهور ضعف لحوم ماكيان و دراج خورند و چون بدن تنقيهء تام يابد در چشم قطور اولا به كار برند و ميل قريب او نبرند و نه در آن در وردنه دواى حار استعمال كنند و خصوصاً اگر درد شديد يا ضربان مفرط و التهاب سخت باشد بلكه سفيدى بيضه رقيق يا لعاب بهدانه در شب و روز استعمال نمايند و چون لذع ساكن شود شير زنان چكانند تا جلا و غسل نمايد و اين قطور به كار برند بگيرند لعاب بهدانهء شيرين و شير دختران و سفيدهء بيضه و گلاب و آب كشنيز و برهم زنند تا يكسان شود و در چشم چكانند و مريض را در خانهء كم روشن بنشانند و بر روى او پارچهء سياه آويزند .
و اگر ماده منصب به سوى چشم باشد بشيافى كه در قول مسيحى بيايد ضماد كنند و هر گاه مرض ساكن شود شياف ابيض كه در قول مذكور مسطور گردد به آب و شير گداخته در چشم چكانند .
صفت شياف كافور كه در ابتداى رمد نيكوست سفيداب ارزيز هشت درم صمغ و كتيرا هر واحد هفت درم اقليمياى نقره سه درم زبد البحر و انزروت هر واحد چهار درم بعرضب يك درم كافور نيم درم شياف سازند .
صفت شياف اصفر كه در وسط رمد صالحست صمغ و سفيداب هر واحد سه درم كتيرا و حضض هر واحد درم به آب اكليل الملك شياف سازند .
و اگر مرض بكاهد و در چشم سرخى و دمعه باقى ماند ذرور اصفر نفع كند .
صفت آن انزروت ده درم زعفران سنبل و صبر و مر هر واحد درم ذرور كنند و در اخر رمد تا آنكه صاف گردد .
صفت شياف احمر لين هر گاه سرخى چشم ساكن شود استعمال كنند كه ثقل اجفان ببرد شادنج شش درم صمغ عربى كتيرا هر واحد پنج درم مس سوخته چهار درم كهربا سفيداب ارزيز هر واحد دو درم بسد مرواريد شنگرف معدنى هر واحد درم دمالاخوين زعفران هر واحد نيم درم شياف سازند ضماد كه در اخر رمد نافع است بگيرند زردهء بيضه و آرد جو و گل بابونه و بنفشه و ضماد كنند و بايد كه چوجهء مرغ و تيهو در اخر بخورند .
[ صاحب كاملى و جامع و خلاصه ]
صاحب كاملى و جامع و خلاصه مىنويسد كه در رمد حار بعد فصد سرارود تليين از پوست هليلهء زرد و آلو بخارا و تمر هندى و عناب و گل بنفشه و ترنجبين يا به مطبوخ فواكه يا نقوع هليله به آب انارين ادويه كه در آن قبض و ردع اندك و به آن ادويه مفريه مسكنه مخلوط باشد مثل اقاقيا و سفيداب قلعى و صمغ عربى با سفيدهء مرغ سرشته بر دور چشم طلا كنند و در چشم كشند و شياف ابيض ساده بچكانند .
و اگر به اين تدبير درد ساكن نشود به آن بعض ادويه كه در آن تحليل اندك مع تغريه و تسكين باشد مثل قطور انزروت سفيد چهار درم جو مقشر كوفته ده دانه بهدانه ده دانه در ظرف آبگينه يا نقره گذاشته آب بر آن ريزند چندانكه ادويه را بپوشاند و براتش انگشت ملايم بدارند تا بگذارد و به جوش آيد آنگاه صاف نموده و سرد ساخته چند قطره در چشم بچكانند و در روزى پنج و شش نوبت همين نحو به عمل آرند كه ان شاء الله تعالى در همان روز يا روز دوم رمد را باصلاح آورد و بعد از آنكه رمد تحليل يافته و درد تسكين پذيرفته و سرخى زائل شده باشد شياف احمر لين كشند و در حمام داخل كنند .
و اگر قدرى قليل از درد و ورم باقى مانده باشد شستن چشم به آب نيمگرم و استعمال ذرور اصفر صغير و شياف احمر لين لازم دارند و در آنجا كه مادهء دموى يا صفراوى بوده باشد ماء القرع با شربت ورد و يا شربت بنفشه يا شكر طبرزد بدهند كه اثرى عظيم دارد و عصارهء كشنيز با شير خر يا شير زنان در چشم كشيدن به غايت سودمندست و كحل كه در جميع اقسام رمد مجرب تست در چشم كشند و دوايى كه در اول رمد به جهت ردع مواد برء فى الحال است اينست كه خر مهره كوفته بيخته حضض هندى كوكنار سفيدهء بيضهء مرغ همه مساوى در آب ليمو كاغذى در ظرف آهنى تا دو ساعت سحق نموده بر اطراف چشم سه نوبت ضماد نمايند كه مجرب است و بعد سه روز قرنفل سوده شب يمانى هر كدام يك درم حضض سه درم افيون نيم درم به آب گرم سرشته ضماد كنند كه به غايت مفيد است و اين ضماد درد را در ساعت تسكين دهد بگيرند كشنيز تازه خشخاش با پوست زردهء تخم مرغ روغن گل زعفران اكليل الملك افيون اول خشخاش را با اكليل الملك در شراب و آب بپزند تا مهرا شود بعد از آن ادويهء ديگر آمخيته ضماد كنند و ذرور شياف ماميثا يك جزو انزروت دو جزو زعفران يك جزو