است و براى تسكين شدت درد خوردن گل بابونه دو ماشه باطريفل كشنيزى دو توله سرشته معمول استاد مرحوم است .
و كماد لوده بهانى ميدهء گندم نيز در تسكين درد مجرب است و ذرور ابيض يا ذرور چشخام يا شياف منحج يا شياف برء يوما يا شياف جالب النوم يا شياف شب يمانى كه به آب انار ميسازند به عمل آرند و بعد تنقيه اكتحال انزروت مربى ده جزو نشاسته نبات سفيد هر واحد سه جزو و چشميزج يك جزو باريك سوده برء اليوم است .
و گل ارمنى عصارهء ماميثا بوش دربندى صندل سرخ حضض مكى اقاقيا عنب الثعلب تخم خطمى صمغ عربى فوفل افيون صبز زعفران كوفته بيخته به آب كشنيز يا لعاب اسپغول يا سفيدى بيضه ضماد نمايند و هر گاه بشويند از ابى كه در آن كوكنار و برگ سيب جوشانيده باشند بشويند و حب سرخ يا حب سبز طلا كنند .
و ايضا در رمد حار صندل سفيد به آب ليموى كاغذى كه قوىتر از آن است و يا گل ارمنى سه ماشه به آب كشنيز سبز و يا سفيدى بيضه يك عدد و نشاسته سه ماشه و يا افيون شب يمانى بريان هر يك دو ماشه در آب ليمو حل كرده ضماد كنند .
و اگر پهنكرى يك ماشه افيون به قدر نخود در آب برگ تمر هندى به قدر دو فلوس ساييده بر آتش نهند تا غليظ شود بر چشم ضماد نمايند براى درد و سرخى مفيد بود و يا شياف ماميثا گلسرخ حضض صبر صندل سرخ فوفل زعفران مساوى حب ساخته در سايه خشك كرده به آب كشنيز يا كاسنى يا گلاب يا آب حل كرده بر پيشانى و پشت چشم ضماد نموده باشند كه در ابتدا سود دارد و يارسوت يك ماشه افيون زعفران هر يك يك سرخ پوست هليلهء كابلى هفت ماشه ساييده حب بسته وقت حاجب به آب ساييده بالاى چشم ضماد كنند .
و اگر گيرد چهار جزو افيون يك جزو حضض هليلهء سياه زردچوب هر يك دو جزو زنجبيل صمغ عربى هر يك ربع جزو سائيده حب بسته به آب نقوع كوكنار ساييده حوالى چشم طلا كنند براى تحليل مادهء رمد و سرخى چشم مفيد و ضماد زردهء تخم مرغ آرد جو گل بنفشه گل بابونه در اخر رمد مفيد است و پوست هليلهء زرد پوست هليله آمله حضض گير و برگ تمر هندى افيون شب يمانى بريان زيرهء سفيد هر يك قدرى در پارچه بسته به گلاب تر كرده بر چشم بگردانند كه براى رمد حار نافع است .
و اگر پهنكرى بريان لوده پهانى هر واحد يك ماشه افيون نيم ماشه برگ تمر هندى چهار ماشه همه را كوفته در پارچه بوئلى بسته به آب تر كرده زمان زمان چشم بگردانند براى رمد بىنظير و معمول است و ضماد شب يمانى بريان شش ماشه لوده پهانى پوست هليلهء كابلى هر يك دو ماشه گيرو افيون زعفران هر واحد يك ماشه در ظرف مسى با دستهء مسى به آب انار ترش سائيده حبها بسته استعمال كردن براى درد و سرخى نافع است و كذا ضماد آرد جوده درم باقلا پنج درم اقاقيا يك درم سفيدهء تخم مرغ يك عدد به آب كشنيز تازه و آب كاسنى آميخته نافع ورم و درد چشمست .
و اگر وجع و ضربان اشد بود با طبيخ كوكنار يا آب كاهو سرشته بر پلك ضماد نمايند و پوست كوكنار پوست هليلهء زرد پهتكرى سفيدهء كاشغرى به آب تمر هندى در ظرف آهنى سوده بعد فصد سررو و حجامت قفا ضماد كردن نيز مفيد است و ضماد پهتكرى بريان هفت ماشه مرداسنگ سه نيم ماشه به عرق ليمو در اوند آهنى با دستهء آهنى حل كرده براى در چشم از مجربات است و كذا ضماد پهانى لوده پهتكرى هر يك دو ماشه افيون گيرو هر يك يك ماشه مفيد .
و ايضا براى درد بسيار پوست هليلهء زرد پهتكرى رسوت مرداسنگ پوست خشخاش به آب سوده گرد چشم ضماد نمايند و گاهى گيرو افيون زعفران عوض پوست خشخاش داخل كرده به عمل مىآيد و يا گيرو رسوت صندل سرخ به آب عنب الثعلب و روغن گل دور چشم ضماد كنند و يا رسوت پهتكرى بريان افيون هر يك سه ماشه به آب حب ساخته در آب ساييده اندك گرم نموده بر چشم طلا كنند .
و اگر لوده پهانى آمله در روغن گاو بريان نموده به آب سرد ساييده گرد چشم طلا كنند براى درد چشم مجرب است اما بايد كه در چشم نرود و ضماد هليلهء سياه كافور شب يمانى رسوت به آب برگ عنب الثعلب سبز نيز در رمد مجرب و طلاى پوست هليلهء زرد گيرو رسوت هليلهء زنگى نيز مفيد درد چشمست .
و اگر تمر هندى تخم دور كرده در آب تر نموده ماليده صاف كرده افيون به قدر سه سرخ و پهتكرى پنج سرخ در آن آب انداخته و در ظرف آهنى بپزند تا غليظ گردد برداشته طلا كرده باشند نيز نافع رمدست .
و اگر تمر هندى نباشد آب برگ او بگيرند و برگ بانسه سائيده تكيه بسته و كذا برگ انار سوده و كذا برگ گوبهى سائيده بر چشم سه روز بستن براى رمد سودمندست و كذا برگ پنبه در دوغ جوشانيده ساييده بر پشت چشم بستن و كذا لوده شش درم پوست هليلهء زرد دو درم به آب برگ انار ساييده پنبه آلوده وقت شب بر پشت چشم سه روز نهادن مفيد و به قدر چهار توله برگ حنا بدون آب سائيده قرص بسته بر مقعد بستن و بعد يك پاس دور نمودن در ازالهء رمد از مجربات مشهوره است .
و اگر صبر شياف ماميثا حضض مكى زعفران افيون اقاقيا گل ارمنى صندل سرخ به آب عنب الثعلب يا گلاب طلا كنند و درد ساكن كند .
و كحل معمول حكيم على اكبر خان جهت درد چشم و بقاياى رمد نافع است و كذا عصارهء آمله كه همواره معمول است گويند كه جهت رمد كهنه كه به هيچ دوا به نشود بگيرند پهتكرى سفيد يك ماشه و در روغن زرد نه ماشه بسوزند كه سياه شود و با يك ماشه افيون در ظرف آهنى از دستهء آهن سحق بليغ نموده در چشم كشند .
و كحل چشميزج تأليف علوى خان جهت رمد مزمن نافع است و كذا كحل ملكا يا مفيد .
و غذا صاحب رمد حار كدو و پالك و خرفه و مونگ با نان يا برنج و زردى بيضهء نيمبرشت و در صفراوى ماء الشعير به شربت
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 361
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٣٦١