يافته نشود بر علامات مخصوصهء مواد نظر كنند مثلًا اگر تربل و سستى بدن و سفيدى رنگ و ثقل حواس معلوم شود حذر بلغمى و رطوبى باشد و گر سرخى رنگ و چشم و امتلاى عروق و ثقل بدن و خواب مفرط و يا سرخى عضو مائلق يسائى مدرك گردند حذر دموى باشد .
و اگر علامات مخصتهء سودا يا صفرا ايارج يافته شود سبب حذر همان ماده باشد .
و اگر عضو مخدور لاغر بود و تقدم استفراغات كثير يا محللات مفرط اتفاق افتاده باشد حذر يبسى بود .
علاج خدر بلغمى و رطوبى
بهطورىكه در علاج امراض بلغمى از تنقيه و تعديل مسطور شد علاج كنند و گاهى عنب الثعلب بيخ كاسنى باديان بيخ باديان هر يك شش ماشه گاو زبان اسطوخودوس گل سرخ هر يك چهار ماشه مويز منقى دو توله انجيز زرد سه عدد جوشانيده گلقند ماليده صاف كرده ميدهند و بعد نضج مغز خيارشنبر ريوند چينى سناى مكى غاريقون بسفايج افزوده به دستور مسهل ميدهند و در صورت حرارت مزاج شاهتره شش ماشه گل بنفشه چهار ماشه عناب پنج دانه عوض باديان بيخ باديان مىافزايند بعده از حبوب مسهلد مثل حب ايارج و قوقايا تنقيه ميكنند و بعد تنقيه ادويهء مسخنه بلغمى و سوداى و استعمال نمايند و موضع را خوب بمالند و به روغن قسط و فرفيون تمريخ نمايند و در حمام داخل كنند و گلقند عسلى بخورانند و سكنجبين بز روى بنوشانند و جوارش بلادرى بدهند و عاقرقرحا مويزج باريك سوده بسركهء كهنه و آب پودينه طلا كردن معمول است و صلاى عاقرقرحا به آب با شراب با روغن زيت نيز مفيد است و ضماد خردل با سركه مجرب حكيم شريف خان است و يا فلفل سياه سوده در شير آگ مساوى آميخته هفت روز طلا نمايند و از آب سرد پرهيزند و روغن موم و روغن حكيم ميرزا سليمان و روغن تأليف حكيم علوى خان و ضماد ايشان نيز مجرب است .
و اگر از اين ادويه فائده نشود حجامت مع شرط كرده شب يمانى تنكار در آب ليمون ساييده بر موضع حذر طلا كنند تا مواد از زخم خارج شود و هر گاه زخم خشك گردد عاقرقرحا خردل ارشيشعان در سركه ساييده طلا كنند و طلاى روغن هر تال از مجربات والد مرحوم است و رياضت عضو و دوام تحريك او و خوردن غذاى مجفف و لطف مثل غذاى مفلوج نافع است و يا نخوداب دهند .
و اگر قوت ضعيف گردد لحم قنابر و تيهور خورانند و آنچه در رعشه و فالج گفته شد همه مفيد بود و از نوشيدن آب سرد عقب طعام كنند .
اقوال اطبا :
[ سويدى ]
سويدى مىنويسد كه اكل لحم تازهء دلدل كه نوعى از خارپشت است بدفعات و كذا استعمال شخم حنظل و كذا خوردن زنجبيل مربى و كذا ماليدن روغن تخم مشمش تلخ و كذا خوردن گوشت ماكيان كه ده روز آن را حب الحلب خورانيده باشند و كذا كبوتر بچه كه پانزده روز آن را حب بخورانند و كذا نبات انجره مسلوق به روغن بادام خوردن و گل او باريك ساييده به عسل سرشته ليسيدن و كذا خوردن سرطان نهرى ده روز متصل در اين مرض مجرب منست از اطباى ديگر نقل كرده كه شرب ريوند و يا قسط به ماء العسل در حمام و يا فرفيون به زيت و يا ايرسا و يا برگ سوسن و گل او و روغن او يا عاقرقرحا به سركه و يا سورنجان و يا جندبيدستر و يا لحم قنقذ تازه و مملوح و يا بهمن سفيد و با ماء العسل عوض آب و يا عنبر و يا با زرد كه آن ميعهء سائله است و يا لحم گورخر و يا اكل بقلهء شبت و شرب عصارهء آن و يا ايارج روفس بهر تنقيه بعد نضج و يا طبيخ خاشا و يا طبيخ تخم كرفس تنها و به ايارج فيقرا و يا زنجبيل و يا معجون فلاسفه و يا سليخه و يا پوست بيخ كبر و يا بعدهء چبلى و يا حنطياى نازومى به عسل و يا اشق و درم و يا تربد و يا جاوشير به عسل و يا لحم ماكيان كه پانزده روز حب گرسنه خورانيده باشند و يا حلتيت نيم درم چند روز و يا سكبينج نيم درم به شراب كهنه تا پنجروز متواتر و يا روغن او به آب مرزنجوش با به آب برنوف و يا خولنجان و يا روغن زقوم از پنج توله تا هفت درم كه نفع عجيب دارد و يا نخود سياه و يا نخود سرخ يك شب در سركه تر كرده خوردن و يا در ونج و يا اصابع الصفر و يا حرمل و يا كندر و يا بيخ فاشرا و شرب و تمريخ فرفيون به روغن قثاء الحمار سرشته و يا بدار چينى و يا عاقرقرحا و يا سكنبيج و يا روغن آجر و يا روغن خردل و يا روغن حب الغار و يا قطران و يا روغن بلسان و يا ميعهء الرمان و يا سنبل الطيب و يا روغن بطم و يا روغن سداب و يا روغن شونيز بر قفا و قفار پشت و تمريخ قسط هندى به روغن به آن و يا قيروطى به روغن سوسن و سيعهء سائله و يا قيروطى بعاقرقرحا ساخته و يا روغن بيدانجير و يا شخم حنظل در روغن زيت جوش داده يا روغن خردل در حمام و ضماد نخود سفيد و يا روغن قسط و يا فرفيون و يا خاكستر سرطان مخلوط به زيت و يا مويزج سوده به روغن قثاء الحمار آميخته و يا سكنبيج و فقاح اذخر و علك آميخته و يا سكنبيج به روغن قثاء الحمار سرشته و يا طبيخ قثاء الحمار يك اوقيه حلتيت ربع اوقيه غبار آسيا دو اوقيه آميخته و يا جندبيدستر به روغن به آن و يا عنبر محلول به روغن به آن و يا خردل به روغن فتاء الحمار و يا به ورق به روغن مذكور و يا با زرد و يا موم و زيت كهنه و يا روغن زنبق بموم و جندبيدستر و يا سليخه و يا جعدهء جبلى و يا قيروطى به روغن سوسن و عاقرقرحا و جاوشير و يا مشك به روغن به آن بر فقرات پشت و گردن و يا مرزنجوش سوده به روغن فتاء الحمار سرشته و يا حرمل و شم و مضغ و بخور عنبر و شم و شرب مشك و شونيز و دلك بحنظل سبز و نطول به طبيخ حاشا يا تخم كرفس و سعوط به روغن شونيز نيز نافع خدر است