و مانند آن باشد مفيد بود .
و اگر از حقنه سوزش مفرط دز امعا شود بعد آن به شير خر يا روغن زرد يا پيه اليه تنها يا با يكى از شحوم مذكوره حقنه كنند .
و هرگاه صاحب كزاز را غدا دهند بايد كه لقمه بسيار كوچك بدهند يا بيضه نيم بر شت خورانند و يا حريره رقيق يا آب گوشت بنوشانند چه بلع بر ايشان دشواتر مىباشد و غذا از بينى بر مىآيد و اذيت زياده ميگردد و اعضا و مقعد را به روغنهاى مناسب مسح كنند و سعوطات و عطوسات استعمال نمايند و روغن حنا از مروخات نافعه است و بهترين سعوط ميعه و موميائيست ببعضى روغنهاى مناسب و وقوع تپ بالطبع مزيل تمدد و كزاز رطبست .
و اگر عسر حركت گردن و در دو تشنج عصبه و بر امدگى گلو و حبس بول باشد انيسون بنفشه عنب الثعلب بيخ باديان بيخ كاسنى خبازى مويز منقى گل سرخ گاو زبان جوشانيده گلقند داخل كرده بعده پر سياوشان افزوده خوردن مفيد و كذا طبيخ اسطوخودوس و غيره ادويهء خفيفه نوشيدن نافع بود و پنبه دانه و جاورس و نمك طعام و شونيز جوز بواهر هر واحد يك توله در پارچهء بافته دولو بسته و روغن بابونه و خيرى بر آتش نهاده آن را تر نموده تكميد نمودن سودمند است .
و ايضا در كزاز ماء الاصول و حبوب منقى دماغ بعد نوشانيدن شهد در عرفيات پخته بدهند .
و اگر هنوز گردن بگو ماند تدهين نمايند و ترياق فاروق همراه ماء الاصول بدهند بعده باديان بيخ باديان بيخ قطن در عرق گاو زبان و غيره جوشانيده شهد داخل كرده بنوشند و به روغن جندبيدستر مالش نمايند هرگاه گردن بكشايد و به حركت آيد حجامت بر گردن مع الشرط نمايند .
و اگر در كزاز بعد چهاردهم مسهل معمولى فصد صافن استعمال حب ازاراقى صبح و شام و مالش روغن قسط مجرب داوء و انطاكى و روغن بابونه نيمگرم در شبانروز ده دوازده بار سودمند است .
و اگر به سبب احتباس حيض باشد اول فصد صافن كنند و بهر ادرار اين مطبوخ نوشانند مشكطرامشيع فوه باديان بادر نجبويه عنب الثعلب پوست بيخ باديان پوست بيخ كاسنى بيخ اذخر هر يك نه ماشه پوست خيارشنبر سه توله پوست جوز يك و نيم توله پر سياوشان بيخ كبر انيسون هر يك هفت ماشه مويز منقى سه توله گلقند عسلى چهار توله ماليده صاف نموده بنوشانند و غذا شورباى مرغ بنان دهند تا حصول نضج و ادرار خون شود بعده تنقيه بدن و دماغ به حبوب مسهله مع اضافه برگ سنا يك و نيم توله ريوند خطائى تربد سفيد هر يك نه ماشه خيارشنبر هفت توله شربت دينار چهار توله روغن بادام هفت ماشه نمايند و به جاى آب عرق بادر نجبويه نوشانند و شام غذا به دستور دهند صبح تبريد معجون سير علوى خان نه ماشه ورق طلا يك عدد پيچيده اول بخورند بعده مشكطرامشيع تخم قرطم تخم خرپزه باديان هر يك نه ماشه انيسون چهار ماشه اصل السوس مقشر پر سياوشان هر يك هفت ماشه جوش داده شربت بزورى حار چهار توله حرف نه ماشه و يا تودربين پاشيده بنوشند همين نمط چهار پنج مسهل داده جهت تعديل مزاج معجون فلاسفه و معجون سير علوى خان به عمل ارند .
اقوال اطبا :
[ سويدى ]
سويدى گويد كه در كزاز سكبينج شربا و مروخا به روغن به آن و كذا تغذيه به طبيخ نخود سياه مطيب به زيت و صعتر مجرب منست و شرب ريوند و يا قنطوريون دقيق و يا عاقرقرحا به سركه و يا دهن اكارع مخلوط به غذا هفت روز متصل و يا حلتيت بسداب و شراب و يا نيم درم حلتيت به عسل و يا مقل ازرق و يا فورس بفلفل و يا طبيخ باديان به شكر و يا تخم كرفس به عسل و يا طبيخ شاخهاى هليون و يا تخم آن به شكر و يا طبيخ صعتر به عسل و يا مرقهء نخود سرخ مطيب بمغز بادام مقشر يا زيت طيب و يا لحم سلحفاه نهرى و يا بيخ انجدان دو ملعقه با پنج وقيهء شراب عسل و يا قسط هندى و يا جندبيدستر ربع درم هر بار يا ثمن درم بدفعات و يا طبيخ بيخ و برگ باد اورد و يا زراوند مدحرج كه نفع عجيب دارد و يا اكل خصيه الثعلب و بعده شرب شراب اسود و يا صدف بحرى سوخته اوقيه شاخ گوزن سوخته سه درم به آب مرزنجوش سرشته به قدر بيضه خوردن و يا سكبينج و فقاح اذخر و علك البطم و يا هو فارقون دو درم بربع درم فلفل سياه هفت روز متواتر و يا عنبر و كذا شرب و تمريخ فنه و يا روغن شونيز و يا روغن خردل .
و تمريخ بعاقرقرحا سوده به زيت كهنه آميخته و يا روغن قثاء الحمار و يا روغن خيرى اصغر و يا روغن سوسن و يا روغن قسط و يا قسط به روغن حاء آميخته و يا زهرهء كرگ به روغن به آن و يا پيه سنگ پشت بحرى .
و تكميد بنمك و سبوس گندم و يا صوف مرغرى و رزيت كهنهء گرم تر كرده يا قطعه نمد و يا روغن كنجد گرم كرده يا زيت گرم كرده در مثانه پر كرده و يا آب گرم در مثانه كرده .
و ضماد روغن سداب و جاوشير بر معده و يا عود القرح باريك سوده به زيت كهنه آميخته بر موضع كزاز و يا روغن ياسمين .
و سعوط بخيرى اصفر و روغن سداب و يا روغن نرگس و يا زهره گرگ به روغن بادام و يا روغن شونيز و يا عنبر به روغن بادام .
و نطول به طبيخ عاقرقرحا و روغن آن