نشوق نافع موميائى قيراط در روغن نرگس و ياسمين و سوسن مكد دانگ مشك جندبيدستر مكد قيراط حل كرده به قدر دانگى استنشاق نمايند .
مضوغ نافع كندر مصطكى زنجبيل قرنفل وج تركى كوفته بيخته به قدر جوز بواجب بسته دائم در دهن دارند .
غرغرهء قويه مستعمل بعد تنقيه وقت انتها خردل عاقرقرحا پوست بيخ كبر مساوى كوفته بيخته به طبيخ زود آميخته غرغره كنند .
معجون منقى بلغم نافع فالج و لقوه فلفل قرنفل سليخه سعد برنگ كابلى جوزبوا هر يك مثقالى حب النيل شش مثقال تربد سفيد شكر سفيد هر يك بست و چهار مثقال زنجبيل چهار مثقال كوفته بيخته به عسل سه چند قوام نموده بسرشند شربتى از پنج مثقال تا هفت مثقال و باقى نسخ نادر اقوال ديگر بيايد .
[ مؤلف اقتباس ]
مؤلف اقتباس مينويسد كه در فالج بلغمى اول فصد كردن اگر چه اثرى عظيم دارد جهت آنكه مخرج اخلاط اربعه است و مفتح سده و منقى عصب از آفات فاسده ليكن اكثر بمرگ مفاجات ميكشد كذا فى الانديميزيا پس اگر مناسب وقت باشد بعد از فصد در سبب ضعيف تا چهار روز و در متوسط تا هفت روز و در قوى تا چهارده روز هيچ چيز بجز ماء العسل از غذا و دوا خواه قوى خواه ضعيف ندهند و احياناً اگر اندكى از غذا و يا دوا داده شود فى الفور يا بروز دوم بمرگ مفاجات ميكشد كذا فى المجسطى .
و اگر در اين اثنا ضعيف بسيار رو دهد اندكى نان ثريد به شورباى مرغ و يا ماء العسل دهند و همچنين اگر مزاج گرم بود و بر تشنگى صبر نتواند كرد البته آب تازه از كوزهء دهن تنگ دهند كذا فى النبض الكبير .
و محمد زكريا رازى در من لا يحضر نوشته كه آب خالص بهتر از جميع اشربه براى مفلوج است .
و شيخ فرموده كه آب بهتر از شراب است و بعد روز هفتم اين ماء الاصول خفيف دهند بيخ باديان بيخ كاسنى اصل السوس مقشر بيخ اذخر هر يك هفت ماشه اسطوخودوس نه ماشه گلقند عسلى چهار توله غذا نخوداب بچهء مرغ و يا شورباى مرغ و نان دهند و به جاى آب ماء العسل ساده و مير موسى حسين در كتاب خود مسمى بتلخيص ترقيم نموده كه بر گلاب تنها اقتصاد كنند .
و اگر اندك توحش يافته شود عرق گاو زبان و يا شاهتره نيز ضم نمايند و تا پانزده روز برين تدبير بگذرانند و روز شانزدهم تنقيهء بدن و دماغ كنند ليكن اولى آن است كه بروز بستم نمايند به اين طور كه وقت شب حب ايارج نه ماشه به ماء العسل بخورانند و صبح در ماء الاصول مذكور برگ سنا يك و نيم توله انجير زرد پنج عدد مويز مبقى سه توله خيارشنبر و ترنجبين هر يك هفت توله شربت اسطوخودوس مسهل علوى خان خميرهء بنفشه هر يك چهار توله روغن بادام هفت ماشه اضافه كرده مسهل دهند .
و اگر مريض مفلوك باشد شكر سرخ و شربت دينار و روغن گاو و عوض آنها كنند و در وقت دو پهر بعد اجابت طبع دو سه مرتبه يا زياده نخوداب مرغ نوشانند و وقت شام نان خشكار تنورى به شورباى مرغ يا گنجشك يا اوز دهند و روز بست و يكم صبح اين تبريد دهند معجون فلاسفه يك توله به ورق طلا يك عدد پيچيده اول بخورند بعده بيخ باديان اصل السوس مقشر بيخ كرفس هر يك هفت ماشه اسطوخودوس بادرنجبويه هر يك نه ماشه گل گاو زبان پنج ماشه در عرق بادرنجبويه و باديان هر يك پانزده توله جوش كرده ماليده صاف نموده شربت بزورى حار چهار توله تودريين و يا كنوچه و يا حرف نه ماشه پاشيده بنوشند و غذا و آب دو پهر و شام به دستور دهند و همين نمط پنج شش مسهل داده تا بروز سىام و كم و زياده بعده تنها اين ماء الاصول دهند اصل السوس مقشر پوست بيخ كاسنى پوست بيخ باديان بيخ كرفس قنطوريون دقيق شكاعى باد اورد پرسياوشان بسفايج هر يك هفت ماشه اسطوخودوس تخم قرط كمافيطوس بادرنجبويه هر يك نه ماشه انيسون يك توله مويز منقى سه توله انجير زرد هفت عدد در دو اثار عرق باديان و بادرنجبويه شب خيسانيده صبح بجوشانند كه به نيمه آيد ماليده صاف نموده هر صباح نه توله با چهار تولهء شربت اسطوخودوس منضج و روغن بادام يا بيدانجير نه ماشه بنوشند تا چهل روز و غذا و آب به دستور دارند تا مادهء مابقى خوب پخته شود پس بروز چهل و يكم جهت تنقيهء ماده ايارجات كبار مثل ايارج اركاناغانيس و روفس تنها دهند بفاصلهء يك روز .
و اگر قوت ضعيف باشد بمفاصلهء دو سه روز يا سفوف ترنج علوى خان دهند تا حصول حس و حركت تمام .
و اگر مريض از تنقيه ملول شود بروز شصتم ايارجات موقوف كنند و جهت رفع بقيهء مادهء استخرا حمام نمايند و آبزن استعمال كنند پس تدهين به روغن مبارك و قسط و روغن قاوندى علوى خان و اسقيل و روغن جند و آجر و جهت تعديل مزاج معجون سير علوى خان و عرق تبنول اكمل خان و عرق كيكى اجمل خان و عرق تنبول ذكاء الله خان و معجون چوب چينى علوى خان و عرق آن به عمل آرند و از خوردن ميوهاى سرد و تر و هر چه مؤلد بلغم و سردى و ترىافزا باشد اجتناب ورزند و همچنين از استعمال آب سرد و شراب بپرهيزند و آنچه گرمى و خشكى افزايد به كار برند و خوردن گوشت حيواناتى كه گرم و خشك باشد خصوصاً صحرائى مثل ابن عرس و روباه و كفتار و موشك پران بسيار مفيد است .
[ مصنف خلاصه ]
مصنف خلاصه ميگويد اول تا چهار روز گاو زبان اصل السوس هر كدام دو درم باديان يك درم تخم خطمى سه درم خيسانيده صاف نموده گلقند عسلى داخل كرده نيمگرم صبح و شام بياشامند و عوض آب عرق عنب الثعلب و عرق گاو زبان روز هشتم بسفاينج شش درم در اجزاى مطبوخ بيفزايند