صاف نموده شربت اسطوخودوس داخل كرده بنوشند و يا دواء المسك حاريا معتدل خورده بالايش طبخ باديان خطائى عود مصطكى خولنجان قرنفل لنسيون هر يك دو ماشه الايچى خرد دارچينى هر يك چهار ماشه چاى خطائى هشت ماشه نبات سفيد دو اوقيه داخل كرده بنوشند و يا ترياق فاروق برابر نخود خورده بالايش عود بلسان عود صليب هر يك دو ماشه در عرق گاو زبان و عرق بادرنجبويه و عرق دارچينى هر يك چهار توله جوشانيده صاف نموده گلقند عسلى حل كرده بنوشند غذا شورباى كبوتر بچه و شلهء گوشت دراج بخورند و يا زنجبيل تركى برابر در عسل سرشته هر روز در وقت به قدر گروگان با ماء العسل مداومت نمايند و نوشيدن ماء العسل در خوردن اين دو لازم شناسند و يا باديان خطائى چاى خطائى هر يك چهار ماشه دارچينى دو ماشه زوفاى خشك سه ماشه به عرق عنب الثعلب و عرق باديان هر يك پنج توله جوشانيده صاف نموده نبات چهار توله داخل كرده بطور قهوه بنوشند و مدام خاييدن و دارچينى و قطعهء جوزبوا و كبابهء چينى و وج و عاقرقرحا و قرنفل و نهادن جوزبوا سالم در دهان و طلاى مسحوق او با روغن به آن و يا عطر او تنها نافع بود و گرسنه و تشنه دارند و تسخين كلًا و طلائر و ادرا بول مفيد شناسند و ديگر مبدلات مزاج كه در علاج امراض عصبى بارد مذكور شد به كار برند و پوشش در خواب زائد از وقت بيدارى باشد و در سر ما پوشش و فرش از شمور ثعلب و صوف پنبهء نو و از موى شتر و دنبه باشد و بيدارى زياده و خواب اندك بايد ز مسكن تاريك و گرم باشد با خالى از تصاوير و نقوش و رطوبت و قرب سياه و باد تند سرد در آن نباشد و تعطير مسكن ببخورات كنند و رياحين حارهء خوشبو در آن نهند .
و اگر مزاج عليل حار باشد ترتيب مسكن به حسب آن كنند و اجتناب از خوامص و مؤلدات بلغم و از خواب بعد غذا مناسبست ترك عشاد آب خالص واجب .
شيخ مىفرمايد واجب است كه قصد طبيب در امراض عصب خمسه اعنى حذر و تشنج و رعشه و فالج و اختلاج قصد مؤخر دماغ باشد و باستعمال ادويهء قويهء مسهله در اول امر تعجيل نكند بلكه تا روز چهارم يا هفتم .
و اگر مرض قوى باشد تا چهاردهم در استعمالى ادويهء قويهء مسهله و غير مسهله تأخير كند و در اين ايام اول بر اشياى لطيفهء ملينه بر منضجه اقتصاد نمايد و استعمال حقنه به شرط حاجت در اين وقت باك ندارد و بعد چهاردهم استفراغ به ادويهء قوى مناسب بود .
و هم او مىنويسد موادى كه بيشتر احتياج استفراغ از عصب مىافتد بارد مىباشد و مستفرغات او ادويهء قويه مثل شخم حاجت در اين وقت باك ندارد و بعد چهاردهم استفراغ به ادويهء قوى مناسب بود .
و هم او مىنويسد موادى كه بيشتار احتياج استفراغ آن از عصب مىافتد بارد مىباشد و مستفرغات و ادويهء قويه مثل شخم حنظل و فرفيون و اشق و سكينج و سائر صموغ قوى و ايارجات كبارست و غاريقون و مسخن و منقى عصب است .
و ايضا قى كردن بخربق سفيد نافع خصوص در انحطاط مرض و از مستغرفات لطيف او حمام خشك و رياضت متعدلست و رياضت بعد تنقيه افضل سبك مزاج عصب است و از رياضت ملايمتر شروع كنند و به تدريج تا قوى معتدل رسانند و تنقل بمغز حب الصنوبر بالخاصيت نافع بود .
بعض قدما نوشتهاند كه اگر از صبر و شخم حنظل و مقل هر يك ده درم فرفيون پنج درم حب ساخته در هر هفته يك بار دهند بدين طريق كه اول از دوازده قيراط شروع نمايند و در هفته دوم هژده قيراط و در هفته سوم بست و چهار قيراط همچنين در هر هفته شش قيراط بيفزايند تا بسى و شش قيراط برسد در تنقيهء اعصاب هيچ دارو برابر اين نيست .
انطاكى گويد كه علاج فالج و لقوه و تشنج رطب و كزاز و رعشه و حذر و اختلاج همانست كه در سكته گذشت ليكن سزاوار آن است كه علاج اينها قبل يك هفته نكنند و الا گاه سبب موت مىشود و از اكل ارواح و آنچه از آن خارج شود منع كنند و از ثوم و عسل و عود فرح و سداب بهر نحو كه استعمال كرده شود اكثار نمايند و در خواص امده كه چوب طرفا لقوه و فالج را بخوراً و اكلًا و شرباً در ظرف آن نفع بخشد .
علاج امراض عصبى دموى و صفراوى
و آن استرخا و تشنج و رعشه و حذر و اختلاج است در دموى بعد چهار روز يا هفت روز فصد كنند و شربت انار شيرين يا شربت بنفشه در عرق عنب الثعلب بست توله حل كرده دهند و يا شربت اسطوخودوس با شربت ليمو يا شكنجبين ده يا به روزى دو توله در عرق كاسنى بست توله و بيد مشك و عرق كيوره و عرق بيد ساده هر يك ده توله حل نموده دهند و بعد از نضج بروز شانزدهم از عناب ده دانه شاهتره شش ماشه گل بنفشه تخم خطمى خبازى هر يك چهار ماشه عنب الثعلب گاو زبان هر يك شش ماشه مويز منقى بست دانه تخم كاسنى دو توله اصل السوس چهار ماشه تخم خياربن دو توله فقاح اذخر بيخ كاسنى هر يك چهار ماشه سناى مكى بكتوله مغز فلوس شش توله برنجين شش توله هليجات ثلثله هر واحد شش ماشه غاريقون روغن بادام هر واحد شش ماشه مستهل دهند و بروز دوم لعاب گاو زبان تخم خطمى تخم كنوچه هر يك چهار ماشه فرنجمشك چهار ماشه پاشيده بدهند غذا آب يخنى و نخوداب و آش جو و در صفراوى لعاب بهدانه چار ماشه عرق گاو زبان پنج توله شربت بنفشه يا شربت انار دو توله بدهند و بعد از منضج و مسهل مذكور حب ايارج شش ماشه با عرق باديان و ده توله آخر شب خورانيده صبح بدون مغز فلوس مطبوخ بنوشانند .
و اگر احتمال