به روغن سوسن لت كرده بر مقعد ضماد كردن در افاقهء مسكوب مجرب سويدى و محمد مراد است .
و بعد از افاقه جندبيدستر يك ماشه زنجبيل يك و نيم ماشه زرآوند طويل دو ماشه در عسل دو توله آميخته بليسانند بالايش ماء العسل بنوشانند و همچنين مصطكى جدوار جندبيدستر بدهند و يا از نيم درم تا يك درم ترياق كثير يا مثروديطوس يا ترياق الذهب به آب مطبوخ باديان و زيرهء سياه و انيسون و مصطكى و عصل بدهند و ادويهء گرم بر سر ضماد نمايند و نضج ماده بمضنج بلغم نموده بعد روز چهارم يا هفتم يا چهاردهم به حسب ضعف مرض و قوت آن از مسهل بلغم و حب ايارج تنقيه نمايند .
و اگر حاجت افتد بار ديگر بحب منتن تنقيه كنند .
و گويند كه جهت تنقيهء دماغ حب ايارج و يا لوغاذيا وقت شب دهند و صبح مطبوخ اسطوخودوس علوى خان نوشانند چهار پنجروز و يا زياده حسب مشاهدهء طبيب پس بهر تنقيهء خالص غراغر و كادات و نطولات و سعوطات به كار برند اين تكميد مفيد است نمك طعام و پنبهدانه و چاورش هر واحد يك مشت بسابه سه توله نيم كوفته در پارچه بسته به كار برند و اين نظول نافع اكليل الملك بابونه بيخ بادرنجبويه عاقرقرحا صعتر جوزبوا عشبه هر يك سه توله و ماليدن روغن مبارك از تجارب انطاكى است و اين سعوط در اين باب عظيم الاثر است آب زهرهء كلنگ و كبوتر و ماهى روهو هر واحد يك ماشه آب ريحان سبز سه ماشه جند يك و نيم ماشه روغن زنبق سه ماشه به دستور به كار برند و غرغره به ايارج فيقرا و عاقرقرحا و خردل و سكنجبين نيز مفيد و بعد تنقيه بهر تبديل مزاج استعمال ترياقات و معاجين مثل ترياق فاروق و مثروديطوس و يا شليثا و يا سجز ينيايا يك مثقال حلتيت و يا جندبيدستر سه ماشه در ماء العسل حل ساخته مناسب بود و استعمال الطريفل ضغير مقوى باسطوخودوس و ايارج فيقرا مفيد سكته است و يا بعد از تنقيهء تام و حصول صحت تا بست و چهار روز اين ماء الاصول بدهند بيخ كرفس بيخ كبر پوست بيخ باديان پوست بيخ كاسنى هر يك هفت ماشه اسطوخودوس باديان خطائى اذخر هر يك چهار ماشه اصل السوس نه ماشه گلقند عسلى چهار توله روغن بادام تلخ و يابيد انجير مركب نه ماشه اضافه نموده بنوشانند و در هر هفته يك دو بار حب ايارج يا قوقايا دهند و معجون علوىخانى معمول است و به شورباى گنجشك يا كبوتر يا كبك يا تيهو يا مرغ يا دراج زيره و فلفل و دارچينى و صعتر و قرنفل و قاقله بسيار داخل كرده بنان تنورى غذا سازند و به جاى آب ماء العسل دهند و يا عرق بلويان و يا عرق گاو زبان حسب حاجت بنوشانند و در هر هفته ايارج كبار مثل ايارج روفس استعمال كنند و به علاج فالج رجوع نمايند زيرا كه اين قسم سكته منتقل بفالج مىگردد
ذكر بعض ادويهء مفيد سكته
نفوخ مشك و اختلاط او در ادويه و شميدن و خان موى انسان سوخته و كذا روغن خيرى زرد شرباً و سعوطاً و طلاعاً و قطوراً در بينى مجرب سويدى است دو جور روغن بادام تلخ و يا جاوشير به قدر بندقه به آب مرزنجوش عصارهء افسنتين و طلاى خردل در آب ريحان كه مسمى بفرنجمشكست و كذا خردل به زيت و كذا جندبيدستر به زيت و كذا كباش قرنفل و كذا جوزبوا و كذا روغن زيت كه در آن پودينه پخته باشند و كذا گوگرد و كذا روغن عاقرقرحا و كذا روغن گل زيتى در آن غافث پخته و كذا سركه و روغن گل زيتى و كذا روغن بلسان و زيت كهنه و ضماد معده بسنبل هندى و جند و مصطكى و كباش قرنفل و موم و روغن به آن و سعوط خردل و يا جندبيدستر به روغن بادام و يا آب اسقولوقندريون به روغن بادام و يا قنه به روغن بادام و يا كبريت به قدر عدس و يا جاوشير و يا روغن قندول و يا عصارهء افسنتين و بخور جندبيدستر و گوگرد و اشنه و اظفار الطيب هر واحد و شم شونيز و قنه دائم و سركهء عنصل و جاوشير و غاليه و انفاس كبوتران و جنطيانا و برگ زفلى كوفته در خرقهء كتان بسته بوييدن تا عطسه آيد و قى باد خال پر مرغ ملطوخ به روغن كنجد و صمغ حرشف و يا ملطوخ بشيرج و جوز الرقع و حمل به روغن بلسان و زيت كهنه و حقنه به طبيخ نانخواه و كذا ببورهء ارمنى و آب چقندر و بسفايج و غاريقون و كذا بمرارهء نر گاو مع ادويهء حقنه و كذا به ماء العسل مع ديگر ادويه و كذا به آب مالح مخلوط به عسل و كذا شحم حنظل و كذا روغن بادام تلخ و كذا آب مطبوخ قنطوريون دقيق و كذا آب چقندر و مرى و شكر و نمك طعام و محموده و نفوخ فرفيون و عاقرقرحا و شرب سنبل هندى و يا خاكستر شاخ كرم به آب و سركه و يا مرقهء كرنب و يا آب آن و يا شحم حنظل و يا انقرديا به مطبوخ حاشا يا مصطكى و يا شراب عسل و يا شراب مويز و يا طبيخ قنطوريون به عسل و يا سركهء عنصل و يا بيخ سوسن و يا جاوشير و يا روغن قندول و يا حرمل و يا جنطيانا و يا روغن بلسان و زيت كهنه و يا سكنجبين عسلى و يا مقل فرفيون سكبينج اشق جاوشير صبر جندبيدستر حرمل شحم حنظل هر يك دو درم شربت از مثقال تا دو مثقال حسب سن و قوت و لعق عسل دائم و شرب و ضماد شونيز و كذا روغن غار و غرغرهء طبيخ كندش و يا شحم حنظل و يا مرزنجوش و يا ايارج فيقرا و سركه و غذا بچهء مرغ بشبت و مصطكى و دارچينى پخته و يا كبوتر بچه كه سر و گردن او دور كرده باشند تنها يا بنخود سرخ پخته و يا آب نخود سرخ مطبوخ مطيب به زيت و صعتر نافع سكته است
اقوال حكما :
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه اگر سكتهء بلغمى باشد كوشش در كشادن دهن و ادخال پر مرغ به روغن تر كرده و به ايارج فيقرا آلوده بايد كرد تا قى آيد و بگيرند شحم حنظل و بخور مريم و قنطوريون دقيق و عرطنيثا و خربق سفيد هر واحد قبضه در سه رطل آب بپزند تا رطل بماند پس صاف كرده نيم رطل از آن گرفته حقنه كنند پس اگر به سرعت خارج شود و خلط برنيايد اعادهء آن بايد كرد تا رطوبات بسيار خارج گردد