دهند .
و ايضا تنقيهء صفرا به مطبوخ فواكه و طبيخ هليله و شاهتره و آلو بخارا و تمر هندى و شيرخشت و ترنجبين و خيارشنبر و نقوع صبر و تطفيهء آن به شربت ليمو و نيلوفر و بنفشه و حماض و آلو و قرص طباشير ملين و رب به و سيب و تغذيه بحوامض مثل مزورهء ماش مقشر و تمر هندى بمغز بادام و تبديل مزاج به شمومات و سعوطات و اطليهء مبردهء مرطبه كنند و نخلخه كه در دموى گذشت باضافهء آب كاهو و گل ارمنى و روغن بنفشه و آب بيد و گلاب به عمل آرند و شير دختران بر سر دوشند و به آب گرم و سبوس گندم اطراف بشويند و براى جوان نحيف البدان كه در خواب دندان برهم مىشود و زبان ميگزيد و آواز خرخر برمىآمد و متحير ميشد شاهتره ششماشه پوست هليلهء زرد كشنيز خشك هر يك چهار ماشه تخم سيساليوس دو ماشه به عرق شاهتره دوازده توله جوشانيده نبات داخل كرده آزموده است .
بالجمله به قول شيخ در اين قسم عنايت به تبريد و ترطيب نمايند و خصوصاً بحقنها و صفراى محترق در حكم مادهء سوداوى باميان صفراوى و سوداوى باشد و علاجش اسهال به مطبوخ افتيمون و مطبوخ هليله و استعمال مبردات شربت آب انار و شيرهء تخم خرقه بايد كرد و غذاى ايشان بچهء ماكيان معمول بكشنيز يا به آب انار ميخوش با به آب غوره و امثال آن سازند .
تعليم : [ علاج صرع دماغى كه از ضربه ياقوت حس دماغى افتد ]
در صرع دماغى كه از ضربه ياقوت حس دماغى افتد به علاج امراض دماغى ضربى و علاج امراض حس دماغى رجوع نمايند .
و ايضا در صورت ذكاى حس معجونات مخدره مثل بر شعشاد قنبيه و خشخاشيه و شربت خشخاش به كار برند و غذا كله پايچه و هريسه و گوشت گوساله و ماهى تازه خورانند و اندر طعام او تخم خشخاش داخل كنند .
و اگر كرم دماغ سبب باشد معالجهء صداع در وى كنند و در تنقيه معده هم سعى نمايند پس در تقويت دماغ و معده پردازند و اين سعوط و ازالهء صرع دودى از مخترعات مصنف اقتباس است و اصلا تخلف نميكند عود صليب عاقرقرحا افسنتين يك سه ماشه زعفران چهار ماشه ساييده به كار برند و صرع كه از تشنج جميع اعضاى بدن عارض شود تدبيرش تنقيهء خلط غالبست بلغم باشد يا سودا و هر چه در علاج تشنج بيايد به عمل ارند .
و اگر وج ساييده چند بار در بول زن تر كرده و هر بار خشك نموده هر روز به قدر حاجت بخورند صرع قديم و صعب زائل شود و سعوط بيخ حنظل در سركه هندى سوده بعد تنقيه هر روز متواتر نيز مزيل آنست
علاج كلى صرع شركى معدى
هنگام قرب نوبت قى كنانند .
و به قول شيخ موافقترين چيزها كه بدان تنقيهء ايشان كنند شحم حنظل و اسطوخودوس است در يك سال تكرار استعمال نمايند و بعد تنقيه تعهد تقويت معده كنند و سواى اغذيهء سريع الهضم جيد الكيميوس بر آن وارد نكنند و در تحصيل جودت هضم جهد كنند و واجب است كه معده را زمانى طويل خالى دارند .
و به قول صاحب خواص الادويه تعليق سنگ يشسب حجاذى فم معده دافع صرع معديست و آنجا كه خون غالب و ردى الكيفيت بينند فصد باسليق كنند اگر غلبهء خون در عروق معده باشد و هفت اندام كشانيد اگر غلبهء خون در عروق معده و سر باشد و قيفال گيرند اگر غلبهء خون در عروق سر باشد و گاهى احتياج بتكرار فصد افتد به شرطى كه غلبهء خون متيقن گردد و الا وقوع فصد در غير موقع ضرر بسيار نمايد و بعد از فصد مطفيات خون استعمال نمايند و اختلاط كشنيز خشك و تر در طعام مانع صعود بخار در صرع معديست
علاج صرع معدى بلغمى
و اين اكثر مىباشد تدبير آن به ددستورى كه در امراض دماغى شركى معدى بلغمى گذشت بايد كرد و اطريفل صغير باريارج سرشته در اين باب به غايت مفيد است و يا اول جهت تنقيهء معده مقيآت بلغم نوشانيده قى كنانند بعده تنقيهء معده و دماغ بحب اصطمخيقون و حب قوقايا و ايارج هرمس كنند و مطبوخ افسنتين تربدى علوى خان و شربت دينار دهند و بعد حصول تنقيه اطريفل اسطوخودوس علوىخانى خورانند و جوارش مصطكى مركب ايشان دهند و از تخمه و مضعفات معده پرهيزند .
و ايضا بعد از تنقيهء كامل بهر تقويت معده هليلهء مربى يك عدد مصطكى زيرهء مدبر هر واحد يك و نيم ماشه سوده آميخته بدهند بالايش گلقند سه توله در گلاب پاو آثار حل كرده بنوشند و يا عود غرقى گل گاو زبان هر يك يك ماشه ساييده در گلقند دو توله آميخته بخورند و سكنجبين دو توله در عرق باديان هفت توله حل كرده بنوشند و از گل سرخ و مصطكى و قشار كندر و عود هندى و سنبل با گلاب يا آب سيب يا به بر معده گرم كرده ضماد كنند و ترياق اربعه و ايارجات كبار استعمال نمايند و بر سكنجبين عنصلى مداومت كنند .
اقوال حكما :
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه هنگام قرب نوبت قى آورند با پر مرغ در روغن سوسن چرب كرده و به ايارج فيقرا آلوده .
و اگر قى نيايد بايد كه طعام شكر سير بخورانند پس طبيخ شبت و پودينه و نمك و جوز القى و كنكرزد و تخم ترب بنوشانند و دو روز متواتر كنانند تا آنكه نبقاى معده يقيين گردد بعد از آن تضميد معده بسنبل و گل سرخ و مصطكى و كندر و شراب ريحانى كنند و غذاى قليل الفضول مثل قلايا و مطنجنات و لحو طبر دهند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه اگر مرض از بلغم در معده باشد كه بخار او به سوى دماغ مرتقى شود و آن را ممتلى سازد و بايد كه قى به ادويهء مقيئه مقطعهء ملطفه استعمال كنند و نقوع صبر كه در به آب صداع و دوار معدى بلغمى مذكور شد بدهند و اين نقوع دهند سيساليوس اسطوخودوس هر واحد هفت درم بيخ اذخر و فقاح آن هر واحد ده درم دارچينى عاقرقرحا جنطيانا قسط تلخ زنجبيل هر واحد دو درم سليخه عود بلسان حب بلسان زنجبيل اساردن قرنفل جوزبوا مصطكى خرفه وج ساذج هندى هر واحد يك درم هم را در شش رطل آب بجوشانند