و يا آب برنوف و روغن حب عود صليب .
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه اگر خلط بلغمى باشد تنقيهء بدن بحب قوقايا و حب اصطمخيقون كنند و اين حب نيز نافع است شحم حنظل اسطوخودوس جندبيدستر هر واحد يك جز و ايارج فيقرا چهار جزو غاريقون دو جز و تربد پنج جزو و منفعت ثبادريطوس عظيمست چون در يك شربت آن نيم درم افتيمون و دو دانگ شحم حنظل آميزند و همچنين ايارج جالينوس سه درم و لوغاذيا چون به مطبوخ هليلهء سياه و افتيمون و بسفايج و مويز منقى و نمك هندى و اسطوخودوس بخورند و بعد استعمال اين اشياى مسهله غرغزه به چيزى مقطع و منقى فضول غليظهء محتمعه اولًا فاولًا استعمال نمايند مثل ايارج فيقرا در سركهء عنصل حل كرده و همچنين زوفاى خشك و عاقرقرحا و پوست بيخ كبر و در هر اندك مدت قى استعمال كنند به اين طور كه اطعمه مالحه و شيرين بخورند تا آنكه از طعام و شراب ممتلى شوند و ترب كه در آن خربق خلاينده باشند خورده قى كنند و رياضت و تدبير ملطف و معاجين منقى مبدل مزاج مثل مثروديطوس و ايارج روفس و معجون هرمس استعمال نمايند و اين معجون دائم به عمل آرند و نسخهء آن همان دواى قرص اسقيلست كه در علاج كلى در قول شيخ گذشت ليكن در اينجا وزن حب الغار چهار مثقال و بيخ فاوانيا سه مثقال و جندبيدستر دو مثقالست باقى به دستور به ماء العسل يا سكنجبين عنصلى بخورند و عاقرقرحا عظيم المنفعتست چون تنها سوده به عسل آميخته در هر اندك مدت يك ملعقه از آن به آب گرم بخورند و يا اين معجون استعمال نمايند عاقرقرحا سيساليوس اسطوخودوس هر واحد ده جزو غاريقون پنج جزو قردمانا حلتيت خوشبو زراوند و مدجرح هر واحد دو جزو و نيم به عسل سرشته هر روز يك درم بخورند و ترياق اربعه در تبديل مزاج او بسيار نافع است چون در ايام زمستان و خريف به طبيخ زوفاى خشك و سكنجبين عنصلى آن را بخورند و گاهى اين معجون نيز استعمال كرده مىشود و مفيد مىافتد و تبديل مزاج مىكند وج زوفاى خشك عاقرقرحا هر واحد هشت جزو اسطوخودوس غاريقون سنبل الطيب هر واحد چهار جزو آب عنصل تر به عسل قوام نموده ادويه بدان بسرشند .
[ بوعلى ]
بوعلى مينوسد كه در صرع بلغمى افضل چيزى كه بدان استفراغ كنند ايارج شحم حنظل و ايارج هرمسست استعمال او هر روز به قدر نيم درم صبح و نيم درم بشب عظيم النفعست .
و اگر با بلغم امتلاى خون يابند فصد نيز بطريقى كه در علاج كلى صرع دماغى مسطور شد بگيرند و همچنين تنقيهء ماده از تربد و غاريقون و اسطوخودوس و ايارج روفس خاصهء نافع است .
[ قرشى و سديد و خضر ]
قرشى و سديد و خضر مينويسند كه بعد نضج تام و تفتيح مجارى و مسالك به مثل مغلى حلو و شربت اسطوخودوس اولا تنقيهء بدن پس تنقيهء دماغ از بلغم بحب ايارج يا حب قوقايا و يا ايارج لوغاذيا كنند و يا دواى معمول از شحم حنظل و سقمونيا و نمك هندى و كتيرا و مقل ازرق هر واحد ربع درم اسطوخودوس مثقال غاريقون نيم درم هليلهء كابلى و سياه و ايارج فيقرا هر يك ربع درم دهند اگر قوت قوى و زمانهء ربيع يا خريف باشد و يا اين معجون زبيب بدهند هليلهء كابلى و زرد و بليله و امله و اسطوخودوس هر واحد ده درم عود صليب پنج درم عاقرقرحا سه درم كوفته و بيخته با مويز منقى يركطل بسرشند شربتى پنج درم و يا اطريفل صغيره ده درم مقوى به ايارج فيرا و اسطوخودوس و غاريقون هر واحد يك درم مقل ازرق و كتيرا هر واحد ربع درم بخورانند و هنگام ضعف قوت مقدار اين ادويه كم كنند و شرب سكنجبين عنصلى نافع است گويند كه آن در چهل روز شفا مىبخشد و شربت اسطوخودوس منقى دماغ و مقوى آن است و اين معجون سيساليوس در صرع مجرب النفع است چون هر روز يك مثقال بخورند و بعد آن جلنجبين به آب گرم ماليده بنوشند سيساليوس سه مثقال حب الغار زراوند مدجرح فاوانيا حلتيت طيب حب بلسان هر واحد دو مثقال جندبيدستر قرص اسقيل هر واحد يك مثقال به عسل كف گرفته بسرشند .
و اگر بعد اين سكنجبين عنصلى بنوشند ابلغ و انفع بود و گاه بعد تنقيه احتياج به تنقيهء نفس دماغ از فضول مابقى به مثل سعوطات و عطوسات و نشوقات مىافتد و اين سعوط خفيفست بگيرند بندق هندى ربع درم و در آب چقندر حل كرده استعمال كنند و اين سعوط قوتير از آنست صبر و عصارهء قثاء الحمار هر واحد ربع درم به ماء العسل استعمال نمايند و واجب است كه عقب سعوطات روغن گل نيم گرم در بين چكانند تا خراش و قروح در بينى پيدا نكنند و گاه بعد تنقيه حاجت تبديل به مزاج به مثل ترياق كبير و يا معجون فلاسفه يا مثروديطوس و بتشميم مثل سداب و مشك و عنبر مىشود .
و اگر سوء مزاج بارد مستحكم باقى بود و از جغرات و غيره اشياى مضره كه سابق مذكور شد پرهيزند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه اگر خلط بلغمى غالب باشد بايد كه تنقيهء بدن باستعمال قى به ادويهء مقطع و ملطف بلغم كنند لا سيما اگر بلغم محتقن در معده باشد و قى بآبى كنند كه در آن ترب و شبت و پودينه جوشانيده باشند با سكنجبين عسلى و قبل از دوره به عمل آرند بعد از آن حب اصطمخيقون و حب ايارج بعده ايارج لوغاذ يا به آب مطبوخ سيساليوس و اسطوخودوس و فاوانيا بدهند و غرغره به ايارج فيقرا و يا اندك زوفا و خردل بسكنجبين عسلى و عنصلى كنند .
و ايضا اين معجون كه از قبيل ايارجات و در اين مرض عجيب النفعست بدهند و نسخهء او همانست كه در آن قرص اسقيلست و در علاج كلى صرع در قول شيخ گذشت هر روز يك مثقال از آن با سكنجبين عنصلى ده درم بدهند .
و اگر در هفته عاقرقرحا بدهند به طورى كه در قول صاحب خلاصه مسطور شد انتفاع يابند و اين دوا نافع صرعست جب دهمشت و فلفل سفيد و تربد و فرفيون و خربق سياه همه مساوى جريش سوده به قدر يك درم گرفته در حنظل كاويده شحم او دور كرده پر نمايند و به آب انگور و ميفتختج پر كرده در تنورى كه خاكستر گرم باشد يك شبانه روز بدارند و صبح بپارچهء باريك صاف كرده بنوشند .
و اگر مرض عود كند امر بحجامت نقره كنند و ايارجات كبار مثل لوغاذيا و ايارج روفس دهند .
و ايضا در اين باب مثروديطوس و ترياق كبير نافع است اگر يكى از اين هر دو به قدر حاجت بدهند .
و ايضا صاحب اين مرض را