و آب بنفشه و آب كدو هر يك نيم من تخم خشخاش سفيد صد درم كوفته و بعضى اطبا يك مثقال بزر البنج ناكوفته يار ميكنند پس تخم را اندرين آبها سه روز تر كرده به دست بمالند افشره آب را صاف كنند و يك من شكر انداخته به طريق جلاب به قوام آرند و بعد شرب اين شربت حمام و آبزن و مالش روغن بنفشه كنند و بعد حمام آسايش نموده غذاى سبك سريع الهضم جيد الكيموس چنان كه معلوم شده بدهند و اگر از كشكاب ملالت نمايد شربت مذكور به آب انار شيرين دهند .
و اگر طبع قبض باشد با شربت آلو دهند تا تليين و ترطيب نيز كنند و نگاه كنند اگر در دماغ فضله دموى باشد رگِ زير زبان يا رگ پيشانى يا رگ بينى بكشايند .
و اگر فضله سوداوى باشد در هر چند شب دو درم حب شبيار دهند .
صفت حب شبيار ايارج فقيرا و افتيمون هر يك دو درم اسطوخودوس حجر ارمنى مغسول يا لاجورد مغسول هر يك يك درم خربق سياه چهاردانگ هليله كابلى دو درم كتيرا يك درم به دستور حب بسازند .
و اگر فضله صفراى سوخته بود حب شبيار بدين صفت سازند ايارج فيقرا پوست هليله زرد افتيمون هر واحد يك جزو سقمونيا نيم جزو شربت مثقال و حبها به قدر حاجت بايد داد و افراط نشايد كرد تا خشكى نشود ليكن چندان دهند كه منفعت او معلوم كنند و نطولات چندانكه توانند به كار برند چنانچه اگر در يك روز پنج به عمل آرند ميشايد خاصهً بعد از تنقيه .
صفت نطول بنفشه نيلوفر گل خطمى شاهسفرم كشك جو برگ بيد گل سرخ برگ كوك بابونه هر يك مشت برگ مورد تر برگ عنب الثعلب هر يك مشتى همه را بجوشانند و در حمام پيش سر او بخار دهند و آب آن نيم گرم بر سر بريزند و كله و پايچه بره بپزند و آب او بر سر ريزند و شير دختران بر سر دوشند و مسكه بر سر طلا كنند .
و اگر خواب نيايد پوست خشخاش و بابونه جوشانيده بر سر ريزند و در غذا كاهو و تخم آن بپزند و اندكى دارچينى در آن اندازند و قبض طبع روا ندارند تا بخار بر سر صعود نكند و رانها و ساقها پيوسته ببندند و همىمالند و پاى در آب گرم نهند و بشويند .
و اگر در آن آب بابونه بپزند بهتر باشد و مغز تخم كدو را در بنفشه پرورده و روغن آن بكشند و در بينى مالند و بچگانند و بر ناف و مقعد و كف پاى بمالند .
و اگر روغن كدو و با شيرزنان يا به سفيدى بيضه مرغ بر سر نهند و در بينى چكانند صواب باشد و ادويه مدر بول دور دارند و شراب رقيق سفيد ممزوج موافق بود رطوبت افزايد و خواب آرد .
و اگر كسى را برنجاند يا خويشتن را مضرتى رساند ببندند و علاج كنند .
و اگر چيزى مثل قفس سازند و بيمار را در آن بند كرده معلق بياويزند صواب باشد .
ذكر بعض ادويه نافع اقسام جنون
قرشى گفته كه نيم درم افيون با آش جو جنون را در يك روز دور مىكند ليكن احوط آن است كه اول از قدر قليل شروع كنند و به تدريج تا مقدار مذكور رسانند .
و گويند كه موى سر آدمى سوخته به روغن گل آميخته در بينى چكانيدن جنون را زائل مىكند .
و حكيم على گويد كه سعوط بندق هندى به وزن حبه با روغن بادام نافع جنون است .
و گويند سنگى كه در شكم خطاف يافته مىشود اگر بسايند و به آب و شكر بنوشانند جنون را زائل كند و از مجربات محمد مراد است كه اگر مجنون نصف درم اصابع صفر سوده با شهد بخورد صحت يابد و دركتابى مرقوم است كه اگر نيش كژدم و ناخن سگ و ناخن باخه در پاره چرم شتر تعويذ كرده در گلوى مجنون بندند از وسواس جنون باز ميماند و هم مفيد صرع است و شخصى ميگفت كه اگر دماغ بوم يك دانگ گرفته يك حبه كافور سوده در آن ممزوج نموده و يك دانگ خون غراب آميخته به قدر دو جو بچيند قطره شاهسفرم سعوط نمايند در ازاله جنون مجرب است .
و سويدى گويد كه خوردن تخم بادرنجبويه به شكر و كذا بقله آن مسلوق به روغن بادام و كذا گاو زبان و كذا سيب شامى اكلًا و شماً و كذا اكل لحم ماكيان و دماغ آن در وسواس سوداوى مجرب من است و از حكماى ديگر نقل كرده كه شرب سنا و كذا ترنجان و كذا افتيمون بطريقى كه در ماليخوليا گذشت و كذا تخم افتيمون هفت درم در هفت اوقيه شير بز تازه تر كرده و كذا نيم درم پوست بيخ گاو زبان و كذا تخم حنظل و برگ او مصلح به نشاسته يا صمغ عربى يا كتيرا و اكل لحم كبك تا سه روز متواتر و كذا خون ضبعه و كذا جگر رخمه خشك بريان كرده سائيده و كذا مصطكى و كذا آمله و كذا پودينه نهرى و كذا بنگ و كذا اكليل الملك يك مثقال به عسل كف گرفته و كذا بهمن سرخ و كذا حريره آرد سلت سه روز متواتر و كذا اسطوخودوس كذا سنبل الطيب و كذا دارشيشعان و كذا فرنجمشك و كذا درونج و كذا كاهو و كذا شير بز تازه هر واحد نافع وسواس سوداوى و جنون است و كشنيز سبز مفيد وسواس حار است و تخم او به غايت قوى است لا سيما در وسواس حادث از صفراى محترق و سعوط دماغ گربه خشك كرده سوده و كذا زهره كبك و نطول طبيخ اكليل الملك نيم گرم بر سر در حمام در هر سه روز يك بار نيز نافع وسواس سوداوى است و تعليق سنگى كه در حوصله بعض ماكيان بر مىآيد بر صاحب جنون سودمند است .
انتباه [ علاج جنون و وسواس كه بعد حميات به سبب ارتفاع بخارات گرم از ماده تپ واقع شود ]
: جنون و وسواس كه بعد حميات به سبب ارتفاع بخارات گرم از ماده تپ واقع شود بهترين معالجات آن فصد رگ پيشانى است و جذب ماده به مهاجم فخذين و ساقين و ريختن آب نيم گرم بر سر و دوشيدن شير و نهادن پنبه بشير آلوده و يا جراده كدو و يا خيار بر تارك سر و خوردن كاسنى و كاهو و خيار و خرفه و خواب و راحت اختيار نمودن و سكنجبين بشيره خرفه و خيارين نوشيدن مفيد است غذا ماء الشعير و ماش مقشر بمغز بادام و در صورت ضعف با گوشت چوزه مرغ و حلوان .
و اگر بعد از تناول ادويه حريفه حاره چون فلفل و