تدابير تنقيه سودا به فصد يا مسهل هركدام ازينها كه اصوب باشد به عمل آرند .
و از درازى مرض ملول نشوند چه ماده سوداوى عسر القبول براى اجابت است .
ايضاً او گويد كه علاج ماليخوليا كائن از سودا حادث از صفراى محترقه در بدن اين است كه اولًا ترطب بدن باستحمام و آبزن و اغذيه مرطبه و تمريخ بدن به آب مضروب به روغن بنفشه كنند و بر سر روغن گل نهند و آش جو به شربت خشخاش كه روغن بادام بر آن چكانيده باشند يا ماء الشعير كه خشخاش كوفته در آن پخته باشند بدهند و بعد سه ساعت از ماء الشعير شربت بنفشه و شربت خشخاش يا شربت آلو اگر اراده تليين طبيعت باشد بنوشانند .
و غذا بپائچه جدى سفيد و غيره كه در قول صاحب كامل گذشت بسازند و آبهاى بارد رطب بر سر ريزند و مسكن مريض در خانه روشن واسع باشد و چون خواب آيد نظر كنند اگر در خون ادنى حركت قدرى از آن برآرند بعده بترطيب و تنويم اعاده نمايند بدانچه مذكور شد .
و اگر در خون حركت نبود اسهال صفرا به مثل اين مطبوخ نمايند پوست هليله زرد بست باقى اجزاى آن مع نسخهء حب در قول صاحب كامل گذشت و يا معجون نجاح مقوى بسقمونيا و اطريفل صغير مقوى به ايارج فيقرا دهند .
و ادويه قويه و ايارجات كه نبايد داد كه آن در حرارت بيفزايند و مؤدى بجنون گردد پس اگر به اين استفراغ و استراحت در يك هفته حال بصلاح گرايد تدابير مرطبه از اغذيه و اشربه و استحمام شيرين معتدل و ريختن آبهاى شيرين مطبوخ در آن حشايش رطبه به عمل آرند و بر بدن روغن بنفشه به آب برهم زده و در حمام بمالند و بعد از آن امر به استفراغ به دواى قوى از اول به مقدار قوت مريض و كميت خلط نمايند .
و اگر از اسهال مانعى باشد پرهيز كنانند و ماء الجبن به سكنجبين افتيمونى و اندك نمك هندى و افتيمون و شكر دهند
و اگر ضعف مفرط باشد ماء الجبن تنها بدهند .
و بعد تنقيه تبديل مزاج به اين دواء المسك بارد كنند كهربا و بسد و كشنيز خشك و طباشير و مغز تخم خيار و مغز تخم بادرنگ و ابريشم محرق و مرواريد ناسفته هر واحد يك جز مشك نيم جز زعفران ربع جز پست سيب شيرين سه جز كوفته بيخته بسه چند آن نبات سفيد بقوام آميخته بر آتش نرم حل كنند و هر روز دو درم با ده درم شربت سيب شيرين بخورانند .
و اگر احتياج به تبريد شديدتر افتد در هر خوراك آن كافور رياحى يك شعيره افزايند و احياناً آب مغز خيار و بادرنگ به جلاب بدهند و از اغذيه و اشربه حاره اجتناب نمايند
علاج ماليخولياى بلغمى و سوداوى
اگر خوف سقوط قوت نباشد در اينجا نيز ابتدا به فصد كنند و نشتر وسيع زنند و بعد از فصد منضج و مسهل سودا بدهند و چون ماده غليظ محتاج منضج زياده مىباشد بايد كه در اثناى مسهلات منضجات دهند و در سوداوى ترطيب زياده بايد نمود .
و اگر بعد مسهل مغز فلوس در بلغمى تنقيه بحب ايارج نمايند و در سوداوى بحب افتيمون كنند اولى بود حاجت افتد ماء الجبن بسكنجبين افتيمونى يا شربت افتيمون و سفوف سودا يا سفوف مبارك يا سفوف لاجورد و حب آن بدهند و تقويت دل از مثروديطوس دواء المسك حار و مفرح حار و ماء الحم مركب و سفوف لولوى طبرى و خميره ابريشم حار و شربت آن و ياقوتى بوعلى بايد كرد .
و در سوداوى بعد از تنقيه ماء الجبن و ماء القرع و شير بز بسيار مفيد بود و از جمله تراكيب شير بز معمول بعد مسهل و ماء الجبن در ماليخولياى سوداوى اين است كه گاهى شير بز پاوآثار همراه اسپغول نه ماشه يا با خاكشى مىدهند .
و گاهى اطريفل صغير خورده شير بز نبات دو توله بالنگو پنج ماشه پاشيده و گاهى خميره صندل خورده بالايش شير بز نبات بالنگو و گاهى گلاب نيز افزايند كه عسر بول را هم مفيد مىشود .
و در هر دو قسم بعد مسهل معجون نجاح همراه گلاب و عرقيات نافع .
و اگر تحريك بواسير بود مقل يك سرخ آميخته بخورانند و گل خطمى چهار ماشه عناب هفت دانه سپستان يازده دانه بنفشه شش ماشه جوشانده بالايش بدهند .
و گاهى بعد مسهلات زرنباد يك ماشه سوده به بليله مربى يك عدد سرشته همراه شيرهء تخم كاسنى شش ماشه نبات دو توله بالنگو شش ماشه پاشيده ميدهند .
و گاهى دوم روز مسهل مصطكى سوده به هليله مربى سرشته تناول نمايند بالايش مويز منقى ده دانه عنب الثعلب جوشانيده گلاب چهار توله نبات دو توله داخل كرده تودرى گلگون پاشيده باز اطريفل خورده گاو زبان جوشانيده نبات داخل كرده بنوشند يا اسطوخودوس سوده به اطريفل صغير سرشته بخورند بالايش عرق گاو زبان عرق عنب الثعلب بنوشند دوم روز سعد كوفى يك ماشه سوده افزوده مىشود .
و در صورت قبض حب ايارج چهار ماشه سوده به اطريفل كشنيزى توله سرشته همراه مويز منقى دو توله گل بنفشه نه ماشه به عرق شاهتره پاوآثار جوشانيده نبات داخل كرده ميدهند يا سناى مكى سه ماشه سوده اطريفل كشنيزى توله سرشته بعد آن شيره تخم كاسنى شش ماشه لعاب اسپغول نه ماشه به عرق شاهتره پاوآثار گلاب چهار توله شربت نيلوفر دو توله داخل كرده بنوشند .
و اگر پوست بيخ گاو زبان نيم درم تخم بادرنجبويه يك مثقال كشنيز خشك نيم درم شكر سفيد به وزن مجموع صبح و مثل او وقت خواب بخورند مجرب سويدى هست .
و كذا خوردن بقلهء مسلوق مطيب به روغن بادام و كذا شرب و شم مشك .
و كذا تغذيه بدخن مقشر در شير بز تازه .
و كذا اكل مغز بادام مقشر به شكر .
و كذا مغز فندق مقشر