در صره بسته اندازند .
و به دستور مطبوخ حقنهها بپزند پس به وزن صد درم صاف كنند و بالايش روغن خيرى بيست درم و شكر سرخ ده درم و بوره ارمنى نيم درم انداخته در هاون حل كنند تا نرم شود و بار ديگر صاف نموده نيمگرم حقنه كنند و به اين حقنه سه دفعه استفراغ نمايند بعد از آن تغير حقنه به قوىتر از آن كنند .
و بر آن قنطوريون دقيق و برگ جمسفرم و شيح و قيصوم هر واحد كف زياده كنند و بعد طبخ و تصفيه بدل روغن خيرى روغن بيدانجير و روغن سداب اندازند و بابوره اندك شحم حنظل يار كنند و به دستور حقنه نمايند .
و ايضا سه مرتبه به اين حقنه تنقيه سازند و بعد از آن به قوت مريض و انحطاط مرض نظر كنند پس اگر علت منحط گيرد آثار صلاح پديد آيد لزوم همين حقنه نمايند و بر آن زيادت نكنند .
و اگر مرض بايستد و انحلال و انحطاط نپذيرد حقنه قوى تر از اين استعمال نمايند و بر همين حقنه بعد تصفيه جاوشير و جندبيدستر و سكبينج هر واحد يك درم افزايند و به اين حقنه يك دفعه تنقيه كنند بعد از آن راحت دهند و از غذا بر كبوتربچه در پرواز آمده و گنجشك مطبوخ با نخود و زيت و لحوم حملان كوچك يك ساله لزوم نمايند و نبيذ كهنه جيد الجو هر چند روز بنوشانند بعد از آن اگر مرض انحلال يا انحطاط پذيرد و صلاح ظاهر شود لزوم اين طريقه نمايند .
و اگر امر او متعسر گردد مشك و جندبيدستر و شونيز سوده ببويانند و عطسه آورند و بر سر اين ضماد نمايند خردل سياه ده درم ثافيسا كه آن صمغ سداب جبلى است يك و نيم درم فرفيون تازه سفيد يك و نيم درم همه را بسايند و بگيرند آرد خشكار و خوب بريان نمايند و بيست درم از آن آميخته به روغن قسط يا روغن خيرى يا روغن ناروين يا روغن بلسان سرشته ضماد سازند بر موضع علت مگر آنكه فساد تا قسم اوسط دماغ متعدى گردد كه در اين حالت بر همه سر ضماد كنند .
و لزوم اين ضماد مع اغذيه موافقه ناشفه مثل لحم حمل صغير به زيت بريان و كبوتر بچه و گنجشك بريان سازند .
و اگر مزاج او بحرارت متغيير گردد و بر طبيعت بگذراند و قصد تطفيه آن نكنند مگر آنكه تپ آيد .
و بدانند كه تپ انحلال اين علت مىكند بسهل ترين سعى هرگاه بعد تنقيه به حقنه و تضميد سر باشد .
و اگر تپ در ابتداى اين مرض آيد در آن خوف هلاك است و گاهى تضميد رأس و تدهين او به اين روغن اكتفا ميكنند بگيرند زيت صافى مستخرج از زيتون پخته صد درم جندبيدستر سه درم مشك دو دانگ سنبل دو درم مصطكى اشنه قرنفل هر واحد يك درم فرفيون تازه دو ثلث درم ثافيسا دو ثلث درم همه را كوفته در صره بندند و در روغن مذكور انداخته جوش دهند و صره را دائم بمالند تا آنكه روغن دو ثلث بماند و يك ثلث بسوزد بعده اين روغن مدام بر سر مالند و داخل بينى بدان چرب كنند و امر به غرغره از عاقرقرحا و مويزج و مانند آن نمايند .
و اگر در معده او رطوبت يافته شود و احتمال اسخان معده باشد هر روز بر ناشته دو ثلث درم ايارج مخمر به شراب كهنه بدهد .
و از معجونات كه لزوم آن در اين مرض واجب است اگر مزاج مريض متغير نشده باشد ترياق و مسروديطوس است و از معاجين احسن تأثير در اين علت از معجون انقرويا چيزى نديدم .
و خورانيدن اين معجونات بايد كه با توقف و تأمل شديد باشد و مجازفت در آن استعمال نكنند بهر آنكه چون مزاج دماغ او اكثر از آنچه واجب است گرم گردد و گاه مؤدى بقرانيطس شود و همچنين تبريد مزاج دماغ او بيشتر از واجب نكنند به خوف آنكه اين به سكته مؤدى گردد و نبض صاحب اين علت متراخى فاتر مختلف بود و قاروره او سفيد خام باشد در اغلب .
[ محشى شرح اسباب ]
محشى شرح اسباب مىنويسد كه اطريفلات مقوى به ادويه حار خوشبو نافع است و همچنين اين معجون وج مفيد فلفل دارفلفل وج قرفه سنبل الطيب آمله هر يك دو درم و نيم جوزبوا يك درم زعفران نيم درم مشك نيم دانگ عسل مصفى چهار چند ادويه و از سكون در مسكن تاريك اجتناب نمايند .
و حضرت على عليه السلام امر به استعمال كندر فرمودهاند .
و ابن عباس رضى الله عنه فرموده كه خوردن يك مثقال كندر و دو مثقال شكر بر ناشتا نيكو است .
و اگر در معجون بلادر كه در قول شيخ گذشت هليله بليله آمله هر يك دو درم و نيم زياده كنند نزد من احسن است و در استعمال اين معجون احتياط نمايند و بعد شش ماه از ساختن آن در فصل بارد و مزاج كثير البرودت استعمال كنند ورنه احتراق دم و احداث جنون مىكند .
و معجون بقراط و معجون سنجرى و معجون فيروزنوش و معجون فولاد و معجون غياثى و معجون نجاح نافع است .
و اين حب تأليف علوى خان مفيد هليله كابلى وج تركى مصطكى رومى كندر ذكر شونيز عاقرقرحا زنجبيل جوزبوا بسباسه هر واحد يك جزو مرزنجوش دو جزو جندبيدستر نيم جزو كوفته بيخته به آب فرنجمشك يا نمام مثل لوبيا حب سازند و دائم در دهن دارند ايضا جوزبوا قرنفل مرزنجوش عاقرقرحا مشك تبتى كوفته بيخته مثل باقلا حب ساخته در دهن دارند .
و حكيم على گفته كه زهره كلنگ و دماغ او چون به روغن زنبق خوب مخلوط ساخته سعوط كنند نافع نسيان است .
و ايضا گفته كه تجربه كرده ام چون فلفل سفيد و زعفران خالص مساوى سوده به عسل سرشته هر روز يك درم استعمال نمايند .
علاج نسيان بارد يابس
اگر از برودت مع يبوست باشد بهر تبديل مزاج اشربه مسخنه مرطبه و اغذيه حار رطب مثل شورباى گوشت ماكيان و بچهء طيور و حلوان و مغز سر ماكيان دهند و رياضت