افعال و خواص آن : مجفف و رادع و خاك اجاغ بسيار مجفف و قوّت ردع آن زياده و با اندك تحليل ، ضماد آن رادع و محلل اورام و مجفف رطوبات و خاكى كه در ميان نمك باشد و يا ظرف سفالى كه در آن نمك گذارند بسيار مجفف و محلل است ضماد آن جهت تحليل رطوبات و اورام بارده رطبه انفع .
تراب المربعات
ماهيت آن : خاك چهار راه است .
طبيعت آن : الطف و اعدل است به سبب كثرت صدمات مختلفه و تردد و آمد و شد بسيار .
افعال و خواص آن : مجفف و منقى جراحات چركدار و باعث التيام آنها و جهت استحكام اعضاى مسترخيه و مترهله و استسقا ضماداً و دلكاً نافع و جزو بعضى از معاجين قديمه است و گفتهاند از خواص آن است كه چون قبل از طلوع آفتاب روز شنبه به دست چپ آن را بردارند و در خرقه كبودى بسته تعليق نمايند سحر را باطل مىنمايد و منع شر آن مىكند و چون زنان سر خود را بدان بشويند در حمام از نظر بد كه عين نامند محفوظ مىمانند و چون در ساعت سيّم روز چهارشنبه بردارند جهت عداوت و تفريق مؤثر است .
تراب الصيدا
ماهيت آن : خاك مغاره جبل صيدا است از بلاد شام .
افعال و خواص آن : جهت جبر كسر شرباً و ضماداً نافع است نزد اهل آن بلد حتى آنكه ظن شان آنست كه چون مصدوع آن را بياشامد آن خاك به اذن خالق جل و علا به سوى آن موضع رفته جبر صدع و فصل شكافتگى آن عضو مىنمايد به اندك زمانى .
تراب الشارده
ماهيت آن : خاك جزيرهاى است از جزاير بحر روم در اقاصى شرقى بحر اندلس و آن جزيره متصل به آن را جزيره يابسه نامند .
افعال و خواص آن : گويند خاك آن جزيره را خاصيتى است عجيب غريب كه چون مقدار نيم مثقال آن را در آب حل نمايند و در بينى انسانى و يا حيوانى كه در حلق او زلو چسبيده باشد بچكانند در ساعت زلو از حلق او برمىآيد و جو و گندم روييده در آن جزيره نيز همين خاصيت دارد و تعليق آن بر سردابه معلوقه مسقط علق آن است و همچنين چون آن را بخورد و تعليق بدان نمايد و در آن دو جزيره هيچ هوامى و حيوان وحشى موذى نمىماند .
تربد
به ضم تاى مثناة فوقانيه و سكون راى مهمله و ضم باى موحده و سكون دال مهمله به هندى نسوت نامند و ناك پتر و بداره و در بنگاله پتوهرى گويند .
ماهيت آن : بيخى است ظاهر آن مايل به سياهى و باطن آن سفيد سبك و مجوف انبوبى و دو طرف آن مصمغ . منبت آن حوالى خراسان و سند و گياه آن ساقدار و برگ آن شبيه به برگ لوبيا و لبلاب كبير و اطراف آن باريك و نيز گل آن آسمانجونى بر سر ساقى روييده و ثمر آن مانند لسان العصافير و آنچه اندرون آن سياه و غير مجوف باشد سم است مانند خربق سياه زرد آن نيز بد است و بهترين آن به اوصافى است كه مذكور شد كه تازه كرم نخورده سفيد مجوف مصمغ متوسط ميان غلظت و رقت صاف جوهر املس سريع التفتيت سهل السحق بىريشه و يا كم ريشه با اندك حدت طعم و قوّت نافذه و جلا باشد و آنچه به خلاف اوصاف مذكوره بود ردى و غير مستعمل .
طبيعت آن : در اول سيّم گرم و در آخر آن خشك و صاحب شفاء الاسقام گرم و خشك در آخر دويّم گفته .
افعال و خواص آن : مسهل بلغم و رطوبات رقيقه و قليلى از صفرا و اخلاط سوخته و با زنجبيل كه مقوى فعل آنست قالع بلغم غليظ و لزج به ترقيق و دافع از عمق بدن و منقى دماغ و معده و رحم از بلاغم و مفتح سده آن و جهت فالج و امراض عصبانى و سرفه حادث به مشاركت رطوبات معده و عرق النساء و با روغن بادام و تخم كتان جهت سرفه مزمن و درد سينه و پوست هليله كابلى و امثال آن جهت ماليخوليا و جنون و صرع نافع و گفتهاند چون جرم ساييده خام آن را بياشامند اخراج بلغم زياده از صفرا مىنمايد و مطبوخ آن بالعكس يعنى اخراج صفرا زياده از بلغم مىكند و ليكن سزاوار آن است كه چون در مطبوخ و يا سفوف استعمال نمايند مبالغه در كوبيدن و نرم بيختن آن ننمايند تا به خمل معده و امعا نچسبد و در معاجين مبالغه نمايند و چون به طريق سفوف با زنجبيل و شكر بخورند بايد كه با آب گرم باشد و اگر با نمك بخورند با آب سرد و آشاميدن قليلى از آن با زنجبيل و نبات كه به طور قهوه زنجبيل پخته گرم گرم اندك اندك بياشامند جهت سرفه رطوبى و ضيق النفس بارد رطب نافع .
مضر امعا و مجفف اعضا و مغثى و مكرب محرور المزاج و صاحب قلب حار را مضر ، مصلح آن خراشيدن پوست سياه آن و به روغن بادام و يا پسته چرب كردن و با كتيرا استعمال نمودن امّا بايد كه به حد اعتدال چرب نمايند زيرا كه بسيار چرب نمودن آن باعث ضعف عمل آن است و وجه خراشيدن پوست آن را گفتهاند آن است كه ذراريح با گياه آن مىباشد .
مقدار شربت : از جرم آن تا سه درهم و در مطبوخ تا پنج درهم .