دو دانه مىباشد و عروق بسيار از يك بيخ آن مىرويد طويل و سطبر و چون خشك شود سياه و صلب مىگردد مانند شاخ و منبت آن بلاد امسليسا و در كوهى كه آن را ايذى نامند .
افعال و خواص آن : آشاميدن طبيخ عروق آن جهت نفث الدم صدر و خشونت حلق و سينه و شوصه و عرق النساء نافع و به دستور لعوق آن با عسل كه ترتيب نمايند .
ايدمامير
به كسر همزه و سكون ياى مثناة تحتانيه و دال مهمله و فتح ميم و الف و كسر ميم و سكون ياى مثناة تحتانيه و راى مهمله لغت يونانى است .
ماهيت آن : چيزى است شبيه به پشم و مايل به سبزى و پرشاخ و بر شاخههاى درخت جنگلى متكون مىگردد و در تنكابن داخج نامند .
طبيعت آن : سرد و خشك .
افعال و خواص آن : جهت اسهال مجرب و ذرور محرق و غير محرق آن جهت نزف الدم جراحات كهنه و غير كهنه و محرق آن جهت قروح بغايت موثر .
مقدار شربت آن : از دو مثقال تا سه مثقال .
ايديغون
به كسر همزه و سكون ياى مثناة تحتانيه و كسر دال مهمله و
سكون ياى مثناة تحتانيه و ضم غين معجمه و سكون واو و نون
لغت يونانى است .
ماهيت آن : چيزى است شبيه به صمغ كه بر صدفهاى بنفش جمع مىگردد و خشك مىشود و صباغان آن را جمع مىنمايند و استعمال مىكنند و سرمهاى رنگ مىباشد .
طبيعت آن : سرد .
افعال و خواص آن : محلل و طلاى آن جهت اورام حاره و تنقيه قروح خفيفه چشم نافع .
ايذا اريذا
به فتح اول و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح ذال معجمه و الف و فتح همزه و كسر راى مهمله و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح ذال معجمه و الف لغت يونانى است .
ماهيت آن : نباتى است برگ آن شبيه به برگ آس برّى و از بيخ و برگ آن چيزى طولانى شبيه به خيوط تاك انگور رسته و شكوفه آن بر سر آن خيوط مىباشد و طعم آن بسيار قابض .
طبيعت آن : در دويّم سرد و در سيّم خشك .
افعال و خواص آن : قاطع نزف الدم و اسهال و قروح امعا و حابس حيض و آشاميدن دو مثقال آن و ضماد برگ تازه و يا خشك آن و بيخ آن سرد تر و قابضتر و قاطع نزف الدم همه اعضا در همه وقت .
مقدار شربت آن : تا دو مثقال است .
ايريفارون
به كسر همزه و سكون ياى مثناة تحتانيه و كسر راى مهمله و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح فا و الف و ضم راى مهمله و سكون واو و نون و در بعضى نسخ به حذف واو و به هر دو زاى معجمه ديده شده . لغت يونانى است به معنى الشيخ فى الربيع و اهل اندلس آن را ثريا مىنامند براى اجتماع گل آن و بسيارى و انبوهى .
ماهيت آن : نباتى است ساق آن به قدر ذرعى مايل به سرخى و برگ آن شبيه به برگ تره تيزك و بسيار كوچك تر از آن و گل آن مايل به بنفشى و انبوه و در بو شبيه به سيب و در وسط آن چيزى به باريكى موى رسته راست غير منحنى و در بهار سفيد مىگردد و منبت آن خرابهها و شورهزارها .
طبيعت آن : بسيار سرد و با اندك تحليل .
افعال و خواص آن : ضماد آن به تنهايى يا با ميپختج جهت ورم معده و خصيه و با كندر جهت جراحت عصب و ساير اعضاء نافع و ترههاى ميان گل آن نيز به دستور و چون تازه آن را بخورند فى الحال خناق آورد و در فعل مانند فطر و مداواى اين نيز مداواى آن است .
ايرسا
به كسر همزه و سكون يا و راى مهمله و فتح سين مهمله و الف به لغت يونانى به معنى قوس قزح است جهت مشابهت رنگ گل آن بدان و به رومى ابريمون و به سريانى عقاراسوسانى نامند و به فارسى مشهور به بيخ بنفشه است .
ماهيت آن : بيخ سوسن آسمانگونى يعنى كبود برّى و جبلى است و بعضى گفتهاند كه سوسن برّى دلبوس است كه سوسن زرد باشد و ايرسا بيخ سوسن جبلى است و آن خوشبو و پهن و دراز به قدر انگشتى و زياده بر آن و پر گره و پوست آن كبود و سرخ و رنگارنگ و مغز آن مايل به زردى و سرخى و بعضى بسيار سفيد مىباشد . از وسط گياه آن ساقى بر مىآيد و بر سر آن گلى و برگهاى آن سه عدد و برگشته و رنگ آن مركب از سفيدى و زردى و بنفشى و بر آن نقطههاى متوازى و اندك خوشبو و برگهاى گياه آن سطبر و بلند و بيخ آن سخت . بهترين آن ماقدونى صلب سطبر متلزز الاجزا مايل به سرخى گره دار خوشبوى آن است كه بسيار بلند نباشد و زبان را اندك بگزد و