و خفاء هاء و سكون لام دواء هنديست زياده از هليله سياه و چهار سرخ رنگ چون كهنه شود سياه مىگردد با شير دختران در بينى سعوط كنند همه بلغم از سر فرود آرد و به آب كوفته درد شقيقه ببرد و پوست و بيخش ورم دست و پا را نافع و با جغرات بخورند شكم ببندند و با نمك و اجواين سفوف سازد همراه آب نيمگرم بخورد نافع درد شكم است و بعضى گفتهاند حب النيل است و اين قول دور از صواب به نظر مىآيد
سمدر پهين
بفتح سين مهمله و ضم ميم و دال مهمله مفتوحه و سكون راء مهمله و كسر باء فارسى و خفاء هاء و سكون ياء تحتانى و نون اسم كف دريا است
فصل النون
سنگتره
بفتح سين مهمله و خفاء نون و سكون كاف فارسى و فتح تاء فوقانى و راء مهمله و سكون هاء صاحب آئين اكبرى بحذف كاف و اضافه واو يعنى سون تره نوشته است ميوه هنديست در كمال لطافت رنگش سرخ مايل بزردى و در شكل مماثل به سيب ليكن ازو در مقدار زايد و پوست آن باريك و املس و مستوى نسبت به كولا از سبب باريكى پوست و ملاست آن و استواء آن و كلانى و رنگ آن فرق در ميان او و كولا مىتوان كرد كه در كولا سرخى زياده مىباشد و هرگاه بر درخت ليمو ترش پيوند سنگتره مىدهند سنگتره پيدا مىشود و اگر پيوند كولا بدهند كولا و نارنگى بهم مىرسد كلان و شيرين ترش و پوست تنك را كولا گويند و خورد بسيار ترش و پوست سطبر را نارنگى و چون درخت كلان باشد اكثر قسم اول پيدا شود و چون خورد بود اكثر قسم دوم و اگر تخم سنگتره و كولا بكارند مىگويند ثمر مىآرد و ليكن كوچك بود و تخمها در قاشها بسيار دارد و درختها همه قريب به يكديگراند ليكن برگ سنگتره اندكى عريض و سبزى او مايل به سفيدى و برگ درخت كولا باريك و مايل به سبزىاند و بسيار برگ نارنگى از كولا هم باريك و درخت سنگتره كلان از درخت كولا و او از درخت نارنگى و برگ سنگتره به قدر نصف برگ كهته در طول و عرض بالجمله مزاجش نزد راقم سرد است در اول و مقوى دل و مفرح و مسكن حرارت و رافع تشنگى و سميت هوا و قاطع صفرا و بلغم و مقوى معده و ترشى او با حلاوت آميخته بسيار مرغوب طبائع