زهد است ، و يكى آدميان و كشتى او دور بودن است از ايشان و يكى ابليس و كشتى او بغض است ، و يكى
هوا و كشتى او مخالفت است » . و گفت : « ميان هواجس نفسانى و وسواس شيطانى فرق آن است كه نفس [ به ] چيزى الحاح كند و تو منع مىكنى و او معاودت مىكند اگر چه بعد از مدّتى بود ، تا وقتى كه به مراد خود رسد . امّا شيطان چون دعوت كند به چيزى ، اگر خلاف آن كنى ، او ترك آن دعوت كند » . و گفت : « اين نفس ، بدى فرماينده است ، به هلاك خواند و يارى دشمنان كند و متابع هوا بود و به همهء بدىها متّهم بود » . و گفت :
« ابليس مشاهده نيافت در طاعتش ، و آدم مشاهده كم نكرد در زلّتش » . و گفت : « طاعت علّت [ نيست ] بدانچه در ازل رفته است و لكن بشارت مىدهد بر آن كه در آن كار كه رفته است در حقّ طاعتكننده ، نيكو رفته است » . و گفت : « مرد به سيرت نيكو مرد آيد ، نه به صورت » .
و گفت : « دل دوستان خداى ، جاى سرّ خدا است و خداى - عزّ و جلّ - سرّ خود در دلى ننهد كه در وى دوستى دنيا بود » . و گفت : « اساس آن است كه قيام نكند به مراد نفس » . و گفت : « غافل بودن از خداى - عزّ و جلّ - سختتر از آن كه در آتش شدن » . و گفت : « به حقيقت آزادى نرسى تا از عبوديّت هيچ بر تو باقى مانده بود » . و گفت : « نفس هرگز با حق - تعالى - الفت نگيرد » . و گفت : « هر كه نفس خود را بشناسد ، عبوديت بر وى آسان گردد » . و گفت : « هر كه نيكو بود رعايت او ، دايم بود ولايت او » . و گفت : « هر كه را معاملت بر خلاف اشارت بود ، او مدّعى و كذّاب است » . و گفت : « هر كه گويد : اللّه - بىمشاهده - اين كس دروغزن است » . و گفت : « هر كه نشناخت خداى را ، هرگز شاد نبود » . و گفت :
« هر كه خواهد كه دين او به سلامت باشد و تن او آسوده و دل او به عافيت ، گو : از مردمان جدا باش كه اين زمانهء وحشت است و خردمند آن است كه تنهايى اختيار كند » . و گفت :
« هر كه را علم به يقين نرسيده است و يقين به خوف ، و خوف به عمل و عمل به ورع ، و ورع به اخلاص ، و اخلاص به مشاهده ، او از هالكين است » . و گفت :
تذكره الأولياء ( فارسى ) — صفحة 24
مساهمون: فريد الدين العطار النيسابوري
ص٢٤