و معانى بر مثال ارواح ، چنانك مردم را آفرينش برين بود و آفرينش مردم نيكوتر آفرينش بود ، چنانك خداى گفت : قوله تعالى
« لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ . »
« 1 » و كتاب خداى تعالى نيز « 2 » بنيكوتر عبارتى و لطيفتر « 3 » تأليفى آمد ، چنانك گفت : قوله
« اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ
« 4 »
جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ . »
« 5 » گفت : خداى فرو فرستاد نيكوتر حديثى ، كتابى مانند يكديگر [
b
24 ] جفتگان - يعنى مثل و ممثول « 6 » و ظاهر و باطن چو تن و جان - كه بدان « 7 » پوستهاء ترسكاران بر تن بلرزد - يعنى چو اندرو مثلهاء شگفت بينند « 8 » - آنگاه باز نرم شود پوستها و دلهاء ايشان سوى ذكر « 9 » خداى تعالى - يعنى چو تأويل آن مثلها را بيابند دلهاشان قرار گيرد و بپرسند كه آنچ به ظاهر تشبيه است به باطن راست نيست ، - و آنگه گفت آنست راه راست خداى - يعنى تأويل است راه راست - و به دو راه نمايد هر كرا خواهد ، و هر كه ( را ) خداى راه گم كند مر او را كس راه نتواند نمودن - يعنى ( آن ) كه از بلاء خداى تأويل مثلهاء كتاب نجويد و نشنود ، مر او را كسى راه نتواند نمودن .
( 78 ) پس چو كتاب خداى بر متشابه آمد ، و اختلاف اندر تفاسير آن بر اشباه آن گواست ، و كتاب بر خبر بود و خداوند خبر رسول خداى بود ، چنانك خدا گفت : خبر ده بندگان مرا كه من غفور و رحيمام ، و عذاب
هامش
( 1 ) سورهء 95 ( التين ) آيهء 4
( 2 ) نيز : بنيزA( 3 ) لطيفتر : لطيفA( 4 ) منه : فيهA( 5 ) سورهء 39 ( الزمر ) آيهء 24
( 6 ) ممثول : ممتولA( 7 ) كه بدان : كه آنA( 8 ) شگفت بينند : شكفتن بيندA( 9 ) ذكر : ديگرA