( 75 ) و گفت : دروغ و راست اندر سخن بدان اضافت راه يافت باثبات يا بنفى كه گفت « سراى فلان است » و يا « سراى فلان نيست » و سخن راست اضافت و اثبات چيزى باشد به چيزى كآن مر او را باشد « 1 » ، يا نفى « 2 » كردن چيزى باشد از چيزى كه آن « 3 » مر او را نباشد ؛ و اين دو قضيّت « 4 » راست باشد بىهيچ دروغى . و دروغ آن باشد كه اثبات « 5 » كرده شود چيزى مر چيزى را كه آن « 6 » مر [
b
23 ] او را نباشد ، چنانك كسى گويد « آتش سرد است » ، يا گويد « آتش « 7 » گرم نيست » و اين نفى « 8 » چيزى باشد از چيزى كآن چيز « 9 » مر او راست ، چنانك گرمى مر آتش « 10 » راست ؛ و اين دروغ باشد « 11 » . اين سخن فلاسفه است اندر اقسام « 12 » سخن ، و ممكنى « 13 » دروغ اندر يك قسم ازين اقسام ، بيرون از آن ديگر قسمها . اين مقدار از « 14 » سخن فيلسوف منطقى ياد كرديم از بهر جدايى « 15 » اقسام سخن بر چهار قسم ، كه اين « 16 » مرد سؤال از آن كرده است ؛ و دانستن كه چگونه سخن به چهار قسم است « 17 » ؛ و غرض ازين تقسيم چيست ، فريضهترست « 18 » از پرسيدن كه چرا سخن به چهار قسم است . « 19 » و بشرح « 20 » اقسام ديگر مشغول نشديم از سخن « 21 » ، تا از غرض فرو نمانيم « 22 » .
هامش
( 1 ) به چيزى كان مر او را باشدaA: -bA( 2 ) يا نفىaA: يا ؟ ؟ ؟ بنفىbA( 3 ) كه آنaA: كهbA( 4 ) قضيت : قصيتaAقضيهbA( 5 ) كه اثبات : كاثباتaAكى اثباتbA( 6 ) كه آنaA: كانbA( 7 ) آتشaA: كاتشbA( 8 ) نفىbA: نفسaA( 9 ) كان چيزbA:
-aA( 10 ) آتشbA: آتشىaA( 11 ) اين دروغ باشدaA: اين سخن دروغ نباشد ( ! )bA( 12 ) اندر اقسامaA: از اقسامbA( 13 ) ممكنىaA: ممكن وbA( 14 ) مقدار ازaA: مقدارانbA( 15 ) جدايىbA: -aA( 16 ) كه اين : كينaAكى اينbA( 17 ) به چهار قسم است :
به چهار قسمتaAبه چهار قسمتستbA( 18 ) فريضه ترستaA: مر بصيرت ( ! )bA( 19 ) سخن به چهار قسم است : به چهار قسمتaAجرا جهار قسم استbA( 20 ) و بشرحaA: و شرحbA( 21 ) از سخنaA: ازين سخنbA( 22 ) فرو نمانيمaA: بازنمانيمbA: درbAمطلب بدينجا ختم شود و سپس ابيات 37 - 39 ثبت و شرح شده است .