اهل ( ظاهر ) تفسيريم ، آنگاه ببسيار جايها از ظاهر تفسير همىگريزند و بتأويل اندر همىآويزند ، و يا بر جهل همىستيزند ، چنانك خداى تعالى اندر قرآن همى « روى » گويد خويشتن ( را ) بدين آيت : قوله
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ . »
« 1 » تفسير راست اين قول آنست كه همىگويد هر كدام سو كه شما روى از آن سو كنيد ، آنجاست « 2 » روى خدا ( كه خدا ) « 3 » فراخست و خدا داناست . و به حكم ظاهر اين آيت ، اين عالم بميان روى « 4 » خداى اندر باشد ، و آن فراخترين « 5 » آسمان كه فلك الأعلى است و [
a
12 ] كلّيّت عالم اندر جوف « 6 » فراخ اوست ، روى خداى باشد ، تا هر كدام سوى ما روى بتابيم روى خداى از آن سوى باشد . اهل تقليد گفتند : بدين همى قبله را « 7 » خواهد ، يعنى خانهء كعبه را .
( 35 ) و بدين قول كه ايشان گفتند سه محال « 8 » لازم آيد : يكى آنك واجب آيد كه آن خانهء شريف كه از سنگ و چوب فراز آوردهء مردمست « 9 » ، روى خداى باشد بقول ايشان ، و اين محال عظيم است بل كفرست ؛ و ديگر آنك واجب آيد اگر كسى پشت « 10 » سوى خانهء كعبه به نماز ايستد ، روى او سوى قبله باشد و اين نيز محالست ؛ و سديگر محال آنست كه سخن خداى را گردانيده باشند ، از بهر آنك خداى تعالى همىگويد روى خداى از آن سوى است ، و ديگر جاى خداى تعالى همىگويد هر چيزى هلاك شونده است مگر روى خداى بدين
هامش
( 1 ) سورهء 2 ( البقرة ) آيهء 109
( 2 ) آنجاست : + كهA( 3 ) ( كه خدا ) :
( تصحيح همائى ) -
( 4 ) روى : اوىA( 5 ) فراخترين : فراخترىA( 6 ) جوف : خوفA( 7 ) قبله را : + مىA( 8 ) سه مال ؟ ؟ ؟ : و محالA( 9 ) مردمست : مردستA( 10 ) پشت : بستA