الْقَوْلِ
»
يعنى مرد پوشيده است در زير زبان خود يعنى تا حرف نزده حقيقت او در شرافت و خساست معلوم نيست .
تا مرد سخن نگفته باشد * عيب و هنرش نهفته باشد
پس چون به حرف درآيد ظاهر شود كه بكدام صفت موصوفست ازينست كه حق تعالى در قرآن نازل كرده كه «
وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ
» در مجمع البيان آورده كه از ابو سعيد خدرى منقولست كه مراد از لحن قول بغض امير المؤمنين عليه السّلام است و بعد ازين ابو سعيد گفته كه بوديم ما كه ميشناختيم منافقين را در زمان حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلم ببغض ايشان على بن ابى طالب عليه السّلام را و از عبادة بن صامت منقولست كه او ميگفت كه ما اختيار ميكرديم و مىآزموديم اولاد خود را بحب على بن ابى طالب عليه السّلام و هر كه آن را نداشت ايمانى نداشت و به مرض نفاق گرفتار بود و مؤيد اين اقوالست آنچه از حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلم مرويست كه به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام ميفرمودند كه
« يا على ما يحبك الا مؤمن تقى و ما يبغضك الا منافق شقى »
يعنى اى على دوست ندارد تو را مگر مؤمن پرهيزگار و دشمنى نكند با تو مگر منافق بدبخت تبهكار . و درين باب آثار و اخبار به حد تواتر معنوى رسيده
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ
و خداى تعالى ميداند كردارهاى ظاهرى و باطنى شما را وفرا خور آن كردارها جزا و سزا خواهد داد
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ
و هر آينه امتحان كنيم شما را در امر جهاد و در سائر تكاليف شاقه
حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ
تا تميز دهيم و ظاهر كنيم حال جهاد كنندگان از شما را
وَ الصَّابِرِينَ
و صبر كنندگان بر ميثاق تكاليف شرعيه
وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ
اى نظهر اسرار كم بما تستقبلونه من افعالكم يعنى و ظاهر كنيم اسرار شما را بوسيلهء افعال و اعمال كه از شما سر خواهد زد زيرا كه اعمال شما بيان مىكند آنچه را كه در دل خود جا دادهايد از اطاعت و عصيان در مجمع البيان آورده كه عاصم افعال ثلاثة را بيا