وَ قالُوا
و گفتند عابدين ملائكه
لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ
اگر خواستى خداى بخشنده عبادت نميكرديم ما آن ملائكه را و چون خداى تعالى اين معنى را خواسته لا علاج ما عبادت ملائكه ميكنيم و اين آيه دلالت دارد بر اينكه مشركان از اهل جبرند و نظير اين آيه
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا
ست كه در سورهء انعام « 1 » مذكور است و دلالت بر بطلان جبر دارد آنچه ميفرمايد كه
ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ
نيست اين جماعت را به اين دعوى بيهوده كه
لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ
هيچ گونه دانشى و دليلى
إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
نيستند ايشان در اينسخن مگر آنكه تخمينى ميكنند و بگزاف حرفى ميزنند زيرا كه مشيت الهى تعلق بعدم عبادت ملائكه گرفته ليكن عباد را مختار گردانيده در عبادت ملائكه و در عدم آن و مشركين بسوء اختيار خود بعبادت ملائكه پرداختند . و احدى به جهت رعايت مذهب جبر گفته « ذلك » در
ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ
اشارت بر اناث بودن ملائكه است نه بقول خداى تعالى كه فرموده
لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ
تا دليل بر ابطال جبر شود ، و پوشيده نيست كه
هامش
( 1 ) - س 6 ى 148