[ سوره غافر ( 40 ) : آيات 67 تا 68 ]
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً وَ مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَ لِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُسَمًّى وَ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ( 67 ) هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ فَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ( 68 )
هُوَ الَّذِي
اوست آن خدايى كه بقدرت كاملهء خود
خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ
آفريد شما را از خاك زيرا كه آدمى از غذا بهم ميرسد و تولد غذا از خاكست پس حق است كه خلقت آدمى از خاكست و بعضى گفتهاند كه خلقكم بتقدير : خلق والدكم است يعنى آفريد پدر شما آدم عليه السّلام را از خاك
ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ
پس آفريد شما را از آب منى مرد و زن
ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ
پس از خون بسته كه منى بعد از انقضاء چهل روز به اين صورت متشكل ميگردد
ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا
پس بيرون آورد شما را يعنى هر يك از شما را از رحم مادر كودك . و چون طفلا بصيغهء واحدست بنا برين يخرجكم بمعنى : يخرج كل واحد منكم مترجم گرديد و بعضى گفتهاند كه طفل را عربان بر واحد و جمع اطلاق ميكنند
ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ
لام لتبلغوا متعلق بمحذوف است اى : ثم يبقيكم لتبلغوا اشدكم يعنى پس باقى ميدارد خداى تعالى شما را تا برسيد بنهايت قوت خود كه آن سن شباب و جوانيست
ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً
درين جا نيز لام متعلق بمحذوفست يعنى پس باقى ميدارد شما را تا بگرديد شما پيران
وَ مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ
و بعضى از شما كسى هست كه مىميرد پيش از شيخوخيت يا پيش از رسيدن بمرتبهء اشديت كه مرتبهء جوانيست
وَ لِتَبْلُغُوا
اى : و جعل ذلك لتبلغوا يعنى مىكند خداى تعالى اين كار را كه بعضى را باقى ميدارد تا جوان شدن و بعضى را تا پير شدن تا آنكه برسيد شما
أَجَلًا مُسَمًّى
به مدت معين نام برده شده كه آن وقت مرگ است . بنا برين لام و لتبلغوا مانند اخوات خود لام كى است و متعلق آن محذوفست . و صاحب مجمع البيان رحمه اللَّه اين لام را لام امر گرفته يعنى بايد كه برسيد شما تا زمانى كه مقدر شده كه شما در آن زمان فوت شويد
وَ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ