إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ
بدرستى كه آنان كه جدال ميكنند در دفع آيتهاى خداى تعالى كه مراد از آن قرآن است
بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ
بدون دليلى كه آمده باشد ايشان را
إِنْ فِي صُدُورِهِمْ
اى ما فى صدورهم يعنى نيست در دلهاى ايشان
إِلَّا كِبْرٌ
مگر سركشى و هواى سلطنت
إِنْ فِي صُدُورِهِمْ
خبران است در «
إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ
» بنا برين وقف در تا هم جايز نيست
ما هُمْ بِبالِغِيهِ
نيستند ايشان رسنده بدفع آيات خداى تعالى
فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ
پس پناه گير بخداى تعالى از شر فتنهء ايشان
إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
بدرستى كه اوست شنوا باقوال ايشان و بينا باحوال آنها و بعد ازين در رد منكرين بعث ميفرمايد كه
لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ
هر آينه آفريدن آسمانها و زمين با آن عظمت و وسعت بار اول بدون اصلى و مادهاى بزرگتر است
مِنْ خَلْقِ النَّاسِ
از آفريدن آدميان در مرتبهء ثانى با وجود ماده و اصلى
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ
و ليكن بيشتر مردمان يعنى كفار مكه
لا يَعْلَمُونَ
نميدانند كه اين آفريدن آسانتر است پس ايشان مانند كورانند كه امر ظاهرى را نميدانند و آنان كه اينمعنى را ميدانند مانند آن جماعتىاند كه بينا باشند
وَ ما يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ
و مساوى نيستند نابينا و بينا
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
اى و ما يستوى الذين آمنوا و عملوا الصالحات يعنى و نيست مساوى آنانى كه ايمان آوردهاند و كردهاند كارهاى نيكو
وَ لَا الْمُسِيءُ
كلمهء لا زائد است و تقدير كلام چنين است كه : و ما يستوى المحسن و المسىء يعنى برابر نيستند نيكوكار و بدكار
قَلِيلًا ما تَتَذَكَّرُونَ
اند كيست تذكر شما يا اندك پند مىپذيريد . بنا بر اول كلمهء « ما » مصدريست و بنا بر ثانى زائد .
إِنَّ السَّاعَةَ
بدرستى كه روز قيامت
لَآتِيَةٌ
هر آينه آينده است
لا رَيْبَ فِيها