وَ قالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ
و گفت مردى كه ايمان بخداى تعالى و برسول او آورده بود
مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ
از خويشان فرعون كه مسمى به « خربيل » بود و در بعضى احاديث وارد شده كه خربيل پسر خالوى فرعون بوده و در بعضى ديگر وارد شده كه او پسر عموى فرعون بوده و قبل از اين گذشت كه ميان اين دو حديث منافات نيست چه ميتواند كه شخصى پسر خالوى كسى باشد و پسر عموى او نيز باشد
يَكْتُمُ إِيمانَهُ
در حالتى كه مىپوشيد ايمان خود را از فرعونيان بطريق تقيه . على بن ابراهيم آورده كه مدت ششصد سال كتمان ايمان خود نمود . بنا برين ترجمه ، من آل فرعون متعلق برجل مؤمن است و بعضى از مفسرين متعلق به يكتم ايمانه گرفتهاند به اين تقدير كه : و قال رجل مؤمن يكتم ايمانه من آل فرعون و گفتهاند كه آن رجل بنى اسرائيلى بوده يا شخصى بوده غريب و موحد يعنى گفت مرد مؤمنى كه كتمان ايمان خود مىنمود از ياران فرعون و اين احتمال لفظا و معنى ناخوش است ، اما لفظا ظاهرست و اما معنى زيرا كه اين وقتى معقولست كه : كتمت من فلان كذا بگويند با آنكه كتمت من فلان كذا نميگويند بلكه ميگويند كتمته كذا چنانچه حق تعالى فرموده :
وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً
« 1 » اللَّه اعلم
أَ تَقْتُلُونَ رَجُلًا
آيا قصد ميكنيد شما كشتن مردى را
أَنْ يَقُولَ
اى لان يقول
رَبِّيَ اللَّهُ
يعنى براى اينكه مىگويد پروردگار من خداى به حق و معبود مطلق است نه غير او
وَ قَدْ جاءَكُمْ بِالْبَيِّناتِ
و حال آنكه آمده است پيش شما با معجزات ظاهرهء باهره كه دالند آن معجزات بر صدق او
مِنْ رَبِّكُمْ
از نزد پروردگار شما . اضافهء رب بر ايشان بعد از ذكر معجزات اشاره بر اينست كه واجب است اعتراف ايشان بربوبيت پروردگار عالميان . و بعد ازين بطريق احتياط ميگويد كه
وَ إِنْ يَكُ كاذِباً
و اگر بالفرض باشد او دروغگوى
هامش
( 1 ) - س نساء 4 ، ى 42