وَ قالُوا
و گفتند ان هذا أى ما هذا
إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
يعنى نيست اينكه ما ديديم مگر سحر هويدا . و منكرين گويند
أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
آيا چون بميريم ما و باشيم ما خاك و استخوان پوسيد آيا ما زنده شوندگانيم ؟ اصل اينكلام اينچنينست كه « انبعث اذا متنا و كنا ترابا و عظاما » پس تبديل كردند جملهء فعليهء انبعث را بجملهء اسميهء ائنا لمبعوثون و ظرف را كه اذا متنا است تا آخر مقدم آوردند و تكرار همزهء استفهام براى تأكيدست
أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ
آيا پدران گذشتهء ما كه همه خاك شدهاند زنده شوند ؟
قُلْ
بگو اى محمد مر اين منكرين بعث را
نَعَمْ
آرى شما همه زنده خواهيد شد با پدران خود
وَ أَنْتُمْ داخِرُونَ
أى صاغرون يعنى :
و حال آنكه شما خوار و بيمقدار شوندگان باشيد در نشئهء آخرت
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
جواب شرط مقدر است و تقدير كلام چنينست : اذا اراد اللَّه البعثة فما هى الا زجرة واحدة أى صيحة واحدة يعنى هر گاه ارادهء خداى تعالى تعلق ببعثت خلايق گيرد پس نيست آن بعثت مگر صيحهء واحده كه از اسرافيل در نوبت دوم سر زند و همه زنده شوند
فَإِذا هُمْ يَنْظُرُونَ
پس ناگاه ايشان بعد از زنده شدن نظر كنند آنچه را كه دربارهء ايشان به عمل مىآرند يا انتظار برند كه با ايشان چه خواهند كرد .
[ سوره الصافات ( 37 ) : آيات 20 تا 24 ]
وَ قالُوا يا وَيْلَنا هذا يَوْمُ الدِّينِ ( 20 ) هذا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ ( 21 ) احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ ( 22 ) مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ ( 23 ) وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ ( 24 )
وَ قالُوا
و گويند كفار
يا وَيْلَنا
اى واى بر ما
هذا يَوْمُ الدِّينِ
اينست روز جزا و ملائكه بايشان گويند
هذا يَوْمُ الْفَصْلِ
اينست روزى كه حق از باطل جدا مىشود
الَّذِي
آن چنان روزى كه
كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ
بوديد شما كه به آن تكذيب ميكرديد و باور نميداشتيد . و بعد ازين خطاب بفرشتگان رسد كه
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا
جمع