مانند ايشان را با وجود حقارت اجسام آنها
بَلى
آرى قادر است بر خلق مثل ايشان
وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ
و اوست بسيار آفرينندهء مخلوقات ، دانا بحقيقت احوال جميع اشياء . و آفريدن خداى تعالى اشيا را باعانت آلت و به طول مدت نيست بلكه
إِنَّما أَمْرُهُ
جز اين نيست كه شأن و حال خالق ارض و سما
إِذا أَرادَ شَيْئاً
چون اراده كند آفريدن چيزى را
أَنْ يَقُولَ
اينست كه گويد
لَهُ
مر آن چيز را
كُنْ
بباش
فَيَكُونُ
پس آن چيز مىباشد . و اين تمثيل است مر تأثير قدرت كاملهء الهى را در مرادات او بدون مجال توقف و امتناعى و بدون مزاولت عمل و استعمال آلتى
« و فى نهج البلاغة المكرم : يقول لما اراد كونه : كن فيكون لا بصوت يقرع و لا نداء يسمع و انما كلامه سبحانه فعل منه انشأه »
يعنى حق تعالى ميگويد چون ارادهء وجود چيزى كند : كن فيكون امانه بصوتى كه كوفته شود بر گوشها و نه بآوازى كه شنيده شود و جز اين نيست كه كلام حق تعالى فعليست ازو اگر خواهد وجود چيزى را . و در عيون اخبار الرضا روايت كرده كه :
كن منه صنع و ما يكون به المصنوع .
و به اين مضمون احاديث بسيار است . معتزله گويند كه اذا اراد شيئا دال است بر اين كه معدوم شىء است زيرا كه ازين قول لازم ميآيد كه معدوم قبل از قول كن شىء باشد
فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
پس منزهست آن قادرى كه بدست قدرت اوست سلطنت و پادشاهى همه چيز و گفتهاند كه
مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
آن چيزيست كه آن شىء قايم به آن باشد
وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
و بسوى جزاى او بازگردانيده خواهيد شد .