وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ
و چون گفته شود مر ايشان را يعنى چون مؤمنان بگويند مر اين كافران را كه
اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ
بپرهيزيد از آنچه در پيش شماست از گناهان
وَ ما خَلْفَكُمْ
و آنچه در عقب شماست از عذاب اخروى چنانچه حضرت صادق عليه السّلام در تفسير اين آيت فرمودند كه
« معناه : اتقوا ما بين ايديكم من الذنوب و ما خلفكم من العقوبة »
لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
تا آنكه اميدوار باشيد از رحمت خداى تعالى . پس اين كافران از سخن مؤمنان اعراض كنند و مكابره پيش گيرند و اين جملهء اخيره جواب مقدرست مر شرط مذكور را و حاصل كلام چنين است كه : و اذا قيل لهم اتقوا لعلكم ترحمون فاعرضوا عن ذلك . و دلالت دارد بر جواب مقدر آنچه حق تعالى ميفرمايد كه
وَ ما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ
و نيامد بديشان هيچ علامتى از علامات پروردگار ايشان مثل قرآن و ساير معجزات
إِلَّا كانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ
مگر آنكه بودند از آن آيت يعنى از نظر كردن به آن آيت اعراضكنندگان
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ
و چون گفته شود مر كافران را يعنى چون اهل ايمان باهل كفر گويند كه نفقه كنيد بر محتاجان از آن چه روزى شما كرده خداى تعالى
قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
گويند آنان كه كافر شدند و انكار حق نمودند
لِلَّذِينَ آمَنُوا
مر آنان را كه ايمان آوردند و تصديق حق كردند
أَ نُطْعِمُ
آيا طعام دهيم ما
مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ
آن كس را كه اگر خواستى خداى طعام دادى او را بنا بر زعم شما اى مؤمنان و چون خدا نخواسته و طعام به او نداده پس چون ما خلاف خواستهء خداى تعالى بجا بياريم و آن كس را طعام دهيم ؟ بنا برين شما ما را امر ميكنيد به چيزى كه مخالف مشيت الهى باشد و شبهه نيست كه سخن كفار عين خطاست زيرا كه حق سبحانه و تعالى بنا بر مصلحت عالم بعضى را توانگر و برخى را درويش ساخته و به جهت امتحان و رسانيدن بمثوبات آن جهان امر كرده كه اغنيا فقرا را از مال خداى تعالى محظوظ گردانند پس ارادهء خداى تعالى را بهانه ساختن و امر الهى را بجا نياوردن غلط محض و محض غلطست
إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
ميتواند