ادراك كند ماه را و دريابد ماه را در آن سرعت زيرا كه قمر تمام دوازده برج را در عرض يك ماه قطع كند و آفتاب در يك سال
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
محتمل است كه مراد از ليل قمر باشد و از نهار شمس يعنى و نه ماه پيشىگيرنده است بر آفتاب و حاصل كلام آنكه چنانچه آفتاب سرعت ماه را در نمىتواند يافت همچنين ماه نيز در ضيا و روشنى بر آفتاب سبقت نتواند گيرد و بنور آفتاب نتواند رسيد بلكه ماه كسب نور از آفتاب كند و بعضى «
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
» را چنين تفسير كردهاند كه و نيست آنكه شب غلبه كند بروشنى روز بر وجهى كه دو شب يا بيشتر با هم جمع شوند كه ميان آنها روز نباشد بلكه هميشه شب و روز متعاقبانند . و آنچه از حديث حضرت امام ثامن ضامن عليه السّلام مستفاد ميگردد اينست كه : مراد از
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
اينست كه شب در خلقت سبقت بر نهار نگرفته بلكه اول نهار مخلوق شده و بعد از آن شب چنانچه حضرت فرمودند كه :
ان النهار خلق قبل الليل
و قرأ قوله تعالى :
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
اى قد سبقه النهار
وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
در جوامع الجامع گفته كه : تنوين كل عوض از مضاف اليه است اى و كلهم و مراد از كلهم شمس و قمر و نجومست يعنى و همه اينها در فلك خود بانبساط تمام سير مىكنند چنانچه ماهى در آب ميرود و شنا مىكند . و نيز در بيان تعداد نعمت خود ميفرمايد كه :
[ سوره يس ( 36 ) : آيات 41 تا 44 ]
وَ آيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ ( 41 ) وَ خَلَقْنا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ ما يَرْكَبُونَ ( 42 ) وَ إِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلا صَرِيخَ لَهُمْ وَ لا هُمْ يُنْقَذُونَ ( 43 ) إِلاَّ رَحْمَةً مِنَّا وَ مَتاعاً إِلى حِينٍ ( 44 )
وَ آيَةٌ لَهُمْ
و علامتى ديگر از قدرت كاملهء ما كه مر ايشانراست
أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ
اينست كه برداشتيم اولاد ايشان را كه بتجارت ميفرستادند
فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
در كشتى مملو از متاع و اسباب تجارت . و ميتواند معنى اين باشد كه نشانهء ديگر از