«
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها »
و در جاى ديگر بملائكه نسبت داده چنانچه فرموده
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ
« 1 » و
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ
« 2 » پس جمع ميان آيات چون مىشود و مع هذا اگر ملك الموت تنها قبض ارواح كند چگونه ممكنست و حال آنكه در يك ساعت در اطراف عالم آن قدر ميميرند كه احصاى آن به غير از حق تعالى احدى را ممكن نيست ؟ حضرت امام عليه السّلام در جواب فرمودند كه حق تعالى از جهت ملك الموت اعوان و مددكاران مقرر ساخته است از فرشتگان كه ايشان بفرمودهء ملك الموت قبض ارواح كنند و ملك الموت بفرمودهء خداى تعالى ، بنا برين نسبت قبض ارواح بخداى تعالى بطريق مجاز توان كرد و بملائكه نيز نسبت توان داد بطريق حقيقت و چون ملك الموت را از ملائكه اعوان هست در اندك زمانى قبض ارواح جمعى بيعد و حد توانند كرد .
على بن ابراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله فرمودهاند كه چون در شب معراج مرا بافلاك ميبردند فرشتهاى را ديدم كه لوحى از نور در دست داشت و اصلا به هيچ طرفى از يمين و شمال التفات نمينمود و نگاه به آن لوح مىكرد مانند شخصى كه حزين و غمگين باشد پس من از جبرئيل پرسيدم كه اين كيست ؟ گفت اين ملك الموت است كه مشغول قبض ارواح خلايق است . گفتم مرا نزديك او ببر تا با او مكالمه كنم جبرئيل مرا بنزديك او برد و به او گفتم خلايقى كه مردهاند و ميميرند همهء آنها را تو قبض روح ميكنى ؟ گفت آرى گفتم تو خود پيش همهء ايشان حاضر ميشوى ؟ گفت آرى و بعد ازين گفت كه مجموع دنيا نزد من مانند درهميست در دست شخصى كه هر نوعى كه خواهد آن را بگرداند و هيچ خانه در دار دنيا نيست مگر آنكه من هر روز پنج مرتبه در آن خانه داخل ميشوم و چون اهل خانه براى ميتى بگريه درآيند بايشان بگويم كه گريه مكنيد كه من هميشه بخانهء شما ميآيم
هامش
( 1 ) - س نحل 16 ، ى 32
( 2 ) - س نحل ى 28