آنچه در زمين است چنانچه از روشنى آفتاب و ماه و ستارگان بهرهمند ميگرديد و از باد و باران منتفع ميشويد و در زمين تصرف ميكنيد و از انواع حيوانات و نباتات و مزروعات اسباب معيشت خود را مهيا و آماده مىسازيد
وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ
و تمام ساخت بر شما نعمتهاى خود را
ظاهِرَةً وَ باطِنَةً
در حالتى كه آشكارا و پنهانست بعضى گفتهاند كه مراد از ظاهره نعمت است كه مشاهد باشد و باطنه آنكه دانسته نشود مگر بدليل . و در كتاب كمال الدين و تمام النعمه از حضرت امام موسى عليه السّلام روايت كرده كه مراد از نعمت ظاهره امام ظاهر است و از نعمت باطنه امام غايب . و على بن ابراهيم از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه نعمت ظاهره حضرت رسالت پناهى صلى اللَّه عليه و آله و آنچه آن حضرت آورده از معرفة اللَّه و توحيد و غير ذلك و نعمت باطنه دوستى ما اهل بيت نبوت است و بستن مودت ما هست در دل . بعضى از اقوام اعتقاد بنعمت ظاهره و باطنه هر دو دارند و بعضى اعتقاد بظاهره دارند و بباطنه اعتقاد ندارند .
وَ مِنَ النَّاسِ
و از مردمان
مَنْ يُجادِلُ
كسى هست كه مجادله كند و ابواب سخن را مفتوح سازد
فِي اللَّهِ
در توحيد خداى تعالى و صفات او
بِغَيْرِ عِلْمٍ
بىدانشى كه مستفاد باشد از برهان
وَ لا هُدىً
و بدون هدايتى و بيانى كه راجع بقول رسول و يا وصى رسول باشد
وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ
و بىكتابى روشن كه از جانب اللَّه نازل شده باشد يعنى مجادله مىكند بدون برهان عقلى و نقلى بلكه نزاع مىكند بمحض تقليد
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا
و چون گويند مر ايشان را كه پيروى كنيد
ما أَنْزَلَ اللَّهُ
آنچه را كه فرو فرستاده خداى تعالى يعنى پيروى كنيد قرآن را و بدان تصديق نماييد
قالُوا
گويند در جواب كه ما متابعت آن نميكنيم
بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا
بلكه تابع ميشويم آن چيزى را كه يافتهايم بر آن پدران خود را
أَ وَ لَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ
آيا اگر بودى شيطان كه بوساوس خود بخواند ايشان را بسوى