كه ايشان يك ضدند ، بنا بر اين « ضدا » مفرد گفت ، و مىتواند كه ضمير جمع راجع بمشركين شود به اين معنى كه اگر چه اين مشركين در دنيا عبادت آلههء باطلهء خود مىكردند و آنها را سبب عز خود مىدانستند ، اما زود باشد كه آن مشركان مقر نباشند بعبادت آن آلهه و گويند «
وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
» « 1 » و باشند آن مشركان بر آلههء باطلهء خود دشمن و مخالف ، چنانچه على بن ابراهيم در تفسير اين آيه از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه :
اى يكونون هؤلاء الذين اتخذ و هم آلهة من دون اللَّه ضدا يوم القيامة و يتبرءون منهم و من عبادتهم
» .
أَ لَمْ تَرَ
آيا نديدى و ندانستى
أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ
آن را كه ما فرستاديم شياطين را بر كافران يعنى تخليه كردهايم و واگذاشتهايم ايشان را با يكديگر
تَؤُزُّهُمْ أَزًّا
تا تحريص كنند شياطين اين مشركين را تحريص كردنى بر ارتكاب معاصى و بجا آوردن منهيات .
فَلا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ
پس تعجيل مكن اى محمد بر هلاك ايشان
إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا
جز اين نيست كه مىشماريم براى ايشان انفاسى چند را شمردنى كه بعد از انقضاى آن انفاس هلاك خواهند شد . در كافى روايت كرده كه عبد الاعلى مولاى آل سام « نعد لهم » را بعدد ايام آجال تفسير كرده بود به اين معنى كه مىشماريم عدد ايام آجال و اعمار ايشان را شمردنى چنانچه مفسرين عامه نيز گفتهاند كه : « انما نعد لهم ايام آجالهم » حضرت صادق عليه السّلام فرمودند كه مراد از « نعد لهم » عدد ايام آجال نيست زيرا كه پدران و مادران نيز عدد آن را احصا مىكنند ، بلكه مراد از آن احصاء عدد انفاس است كه آن را بجز عالم الغيب كسى ديگر نمىداند . حضرت امير المؤمنين عليه الصلاة و السلام در نهج البلاغة مكرم فرموده كه
« نفس المرء خطاء الى اجله »
يعنى هر نفسى كه آدمى مىزند ، گامى باجل خود نزديك مىگردد
يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ
مىتواند كه متعلق بكلام سابق باشد كه « نعد لهم » است ، و مىتواند كه متعلق به
هامش
( 1 ) - س انعام 6 ، ى 23