وَ تَفَقَّدَ الطَّيْرَ
و ازينجهت باز جست مرغان را تا معلوم كند كه كدام از اينها حاضر نيستند و هدهد را در ميان مرغان نيافت
فَقالَ
پس گفت سليمان
ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ
چه پيش آمد هدهد را كه من او را در اين جمع نمىبينم آيا ساترى آن را از نظر من پوشانيده يا آنكه از اينجا غائب است ؟ بنا بر اين «
ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ
» بطريق قلبست به اين تقدير كه « ما للهدهد انى لا اراه » و چون مشخص شد كه هدهد درين مجمع نيست اضراب از ما سبق كرده فرمود
أَمْ كانَ مِنَ الْغائِبِينَ
بلكه او درين مجمع از جملهء غيبت كنندگان است و حاضر نيست .
لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذاباً شَدِيداً
به خدا قسم كه هر آينه عذاب كنم او را بواسطه انقياد ننمودن مر حكم مرا كه درين وقت مكلف بر اين بود عذابى سخت كه آن يا كندن پرست يا جا دادن او در قفس با ضد او
أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ
يا ذبح كنم او را
أَوْ لَيَأْتِيَنِّي
يا آنكه بيارد براى من
بِسُلْطانٍ مُبِينٍ
بحجتى و دليلى روشن كه آن عذر غيبت او شود . ادخال لام قسم در « ليأتينى » با آنكه آن داخل قسم نيست بواسطهء تبعيت معطوف عليه است ، در روايات آمده كه سبب غضب سليمان بر هدهد اين بود كه هدهد به قوت بصارت آب را در زير سنگ و در زير زمين مىديد و دليل سليمان و جنود او بر آب مىشد و چون سليمان تنقد حال طيور كرد و هدهد را نيافت تا از او استفسار از منبع آب نمايد لهذا برو غضب كرد ؛ و مىتواند كه علت غضب هم اين معنى باشد و هم آنچه على بن ابراهيم آورده يعنى وجود فرجه در سايبان چنانچه شنيدى . صاحب مجمع البيان از محمد بن مسعود عياشى نقل كرده كه ابو حنيفه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيد كه بچه سبب سليمان هدهد را طلب داشت ؟
حضرت فرمود چون هدهد آب را در زير زمين مىديد چنانچه يكى از شما روى