متفاوته است ممكنست در موقفى از غايت هول و دهشت مردم از يكديگر سؤال نتوانند كرد و در موقفى ديگر به جهت قلت حيرت سؤال ميسر باشد چنانچه حق تعالى فرموده
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ
« 1 » بنا بر اين تنافى ميانهء اين نوع آيات منفى است .
فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ
پس كسى كه گران باشد باعمال حسنه ميزانهاى او
فَأُولئِكَ
پس آن گروه
هُمُ الْمُفْلِحُونَ
ايشانند رستگاران از عذاب
وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ
و كسى كه سبك باشد ترازوهاى اعمال او از افعال حسنه
فَأُولئِكَ
پس آن گروه
الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ
آن جماعتىاند كه زيان كردند .
بر نفسهاى خود و ميزان خود را باعمال نيكوكاران بازنگردانيدند و تحقيق لفظ « موازين » و احاديث مرويه در معنى آن در سورهء مباركهء اعراف سمت گذارش يافت
فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ
محتملست كه خبر دوم اولئك باشد اى فاولئك الذين
فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ
يعنى پس آن گروه كسانيد كه در جهنم هميشه خواهند بود
تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ
بسوزاند رويهاى آنها را آتش دوزخ
وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ
و ايشان در آتش دوزخ عبوس سازنده و ترش كنندهء رويهاى خودند على بن ابراهيم در معنى كالحون گفته كه دهنهاى ايشان و از باشد و رويهاى آنها متغير و سياه باشد از شدت احتراق
أَ لَمْ تَكُنْ آياتِي
آيا نبود آيتهاى قرآن من كه
تُتْلى عَلَيْكُمْ
خوانده ميشد در دنيا بر شما
فَكُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ
پس بوديد شما كه بدان آيات تكذيب ميكرديد و مستحق اين نوع عذاب شديد
قالُوا
گويند ايشان در وقت عذاب
رَبَّنا
اى پروردگار ما
غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا
غالب شد بر ما و مالك ما گرديد شقاوت ما بسبب علماى بدما
وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ
و بوديم ما گروهى گمراهان از حق
رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها
اى پروردگار ما بيرون آر ما را از اين آتش دوزخ و به دنيا رجوع كن تا ما در اين مرتبه تدارك
هامش
( 1 ) - س صافات 73 ، ى 27