أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الْأَوَّلِينَ ( 68 ) أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ ( 69 ) أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ ( 70 ) وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ ( 71 ) أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ آيا پس تفكر نكردند در قرآن و در اعجاز آن تا بدانند صدق پيغمبر را أَمْ جاءَهُمْ يا آمده بديشان از كتاب و رسول ما لَمْ يَأْتِ آنچه نيامده بود آباءَهُمُ الْأَوَّلِينَ بپدران پيشين ايشان يعنى چنان كه كتاب و رسول براى پدران ايشان فرستاده بوديم همچنين براى ايشان نيز فرستاديم پس تعجب و انكار را درين راهى نيست كه تا انكار آن كنند و در مقام عذر گويند كه : ما از پيغمبر و كتاب خبر نداريم أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ آيا نشناختند پيغمبر خود را براستى و امانت و كرم و مروت و كمال علم با وجود عدم تعلم از غيرى فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ پس باشند ايشان مر او را انكاركنندگان أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ آيا ميگويند كه به او رسيده مرض ديوانگى و سخن او از درجهء اعتبار بيرونست با آنكه ميدانند ايشان كه او اعقل عقلاست ؟ نه چنانست كه ايشان ميگويند و اعتقاد دارند بَلْ جاءَهُمْ بِالْحَقِّ بلكه آمده بايشان بسخن حق و صدق كه قرآنست وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ و بيشتر ايشان مر حق را كراهت‌دارندگانند و خواهشى به آن ندارند كه « الحق مرّ » قيد اكثر به جهت آنست كه بعضى كه انكار حق كردند نه از روى كراهت بوده بلكه به جهت قلت فطنت و ذكاء ايشان بوده و يا از استنكاف از توبيخ قوم ايشان بوده . وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ و اگر تابع شدى حق و واقع آرزوهاى اين كافران را