[ سوره مريم ( 19 ) : آيات 37 تا 40 ]
فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ ( 37 ) أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنا لكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( 38 ) وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لا يُؤْمِنُونَ ( 39 ) إِنَّا نَحْنُ نَرِثُ الْأَرْضَ وَ مَنْ عَلَيْها وَ إِلَيْنا يُرْجَعُونَ ( 40 )
فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ
پس اختلاف كردند فرق نصارى
مِنْ بَيْنِهِمْ
از ميان يكديگر يعقوبيه از نصارى گفتند كه : عيسى خداست كه از آسمان هبوط كرد ، باز صعود نمود به آسمان ، و نسطوريه گفتند كه : او پسر خداست ، و اسرائيليه گفتند : عيسى ثالث ثلاثه است . و
« مِنْ بَيْنِهِمْ »
بواسطهء آن گفت كه در ميان ايشان جمعى يعنى ملكائيه قائل به حق شدند و عيسى را بندهء خداى تعالى و پيغمبر او دانستند
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا
پس شدت عذاب مر آنان را كه كافر شدند
مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ
از وقت حاضر شدن روز بزرگ ، كه آن روز قيامت است و بزرگى آن باعتبار بزرگى اهوال است .
أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ
اى و ابصر بهم . و اين صيغه براى تعجب است . يعنى سزاوار است كه تعجب كنند از زيادتى شنوايى و بينايى اين كافران
يَوْمَ يَأْتُونَنا
در روزى كه بيايند نزد ما ، يعنى روزى كه بيايند در محشر براى جزاى ما
لكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ
ليكن ستمكاران و كافران امروز يعنى در دنيا
فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
در گمراهى ظاهرند ، و ملخص سخن اين است كه : كافران در دنيا از امور عقبى جاهلند و در آخرت عارف بآنند چنانچه حق تعالى در جاى ديگر فرموده كه : «
فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
» ليكن اين معرفت سودى نكند ايشان را .
وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ
و بيم كن اى محمد كافران مكه را از هول روزى كه بدكاران حسرت و ندامت خورند از ارتكاب افعال قبيحه ، و بعضى حسرت را باهل جنت نيز نسبت دادهاند بواسطهء آنكه چرا ارتكاب افعال حسنه بيشتر نكرديم تا آنكه از جملهء سابقين باشيم ، و اين وقتى معقول است كه حسرت كه لازمهء آن حزن و اندوه است اهل بهشت