و مهربان است بلكه اشفاق آن حضرت بمرتبه اعلى و اتم و أولى است زيرا كه پدر دخل در حيات جسمانى دارد و آن حضرت در حيات ابدى و نعيم سرمدى
هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ
خداى تعالى نام نهاده شما را مسلمانان و ازينجهت تفضيل داده شما را بر غير
مِنْ قَبْلُ
پيش از قرآن در كتب انبياء سابق
وَ فِي هذا
و در قرآن نيز
لِيَكُونَ الرَّسُولُ
تا باشد پيغمبر يعنى محمد صلوات اللَّه عليه و آله در روز قيامت
شَهِيداً عَلَيْكُمْ
گواه بر شما كه من تبليغ رسالت و احكام الهى بر ايشان كردم و ايشان اطاعت دين اسلام نمودند و در اينجا اشارت است بر اينكه شهادت پيغمبر بر نفس خود بنا بر اتصاف او بملكهء عصمت مقبولست
وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
و تا باشيد شما گواهان بر مردمان يعنى بر امم ماضيه بر اينكه پيغمبران تبليغ دعوت بر آنها كردند چنانچه پيغمبر ما تبليغ احكام كرد . آنچه مذكور شد موافق تفسير عامه است و اما در اصول كافى از معاويه عجلى روايت كرده كه او گفت كه : من از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم كه خداى تعالى كه را خواسته از خطابى كه در آيهء
مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ
تا آخر مذكور است ؟ حضرت فرمود :
« ايانا عنى خاصة هو سماكم المسلمين اللَّه سمانا المسلمين من قبل فى الكتب التي مضت و فى هذا القرآن ليكون الرسول شهيدا عليكم و تكونوا شهداء على الناس فرسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله الشهيد علينا بما بلغنا عن اللَّه تبارك و تعالى و نحن الشهداء على الناس يوم القيامة فمن صدق يوم القيامة صدقناه و من كذب كذبناه »
مخفى نماند كه تسميه بمعنى نام نهادن و بمعنى بلندمرتبه كردن نيز آمده و درين جا هر دو معنى مناسب است ليكن اگر بمعنى ثانى گيرند بايد كه « سماكم فى المسلمين » باشد و در اكثر نسخ « ليكون الرسول عليكم شهيدا » است بتقديم عليكم بر لفظ شهيدا و چون اين موافق قرآن نيست محتمل است كه قراءت حضرت اينچنين بوده و يا مقصود ذكر مضمون آيه باشد نه ذكر آن بعينها « و بلغنا » يا متكلم مع الغير است يا بلغ فعل و « نا » مفعول و فاعلش مقدر و معنى مجموع حديث اينست كه حق سبحانه و تعالى از اين