نمىشود كه مراد در اينجا كدام است ، ظاهر آن است كه يوشع باشد . و در مجمع البيان گفته كه منقول از ابن عباس اين است كه ذا الكفل : الياس است و چون كفل بمعنى ضعف و دو چندان است و ثواب اعمال الياس به جهت شرافت آن ، ضعف ثواب اعمال مردمان آن زمان بود ، او مسمى بذا الكفل گرديد ، و بعضى گفتهاند كه نام او : اليسع بن خطوب است كه با الياس مىبود نه اليسعى كه خداى تعالى نام او را در قرآن ذكر كرده ، و كفل چون بمعنى خط آمده و او خطى بپادشاه حائرى داد كه اگر تو توبه كنى من براى تو دخول بهشت را ضامن مىشوم ، لهذا او را ذو الكفل يعنى صاحب خط ناميدند اللَّه اعلم بحقائق الامور
كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ
هر يك از اين پيغمبران از صبر كنندگانند مانند ايوب در بلاها و محنتها .
وَ أَدْخَلْناهُمْ فِي رَحْمَتِنا
و داخل كرديم و درآورديم ايشان را در ميان اهل رحمت و نعمت ما كه آن نبوت و غير آن است ، يا درآورديم آنها را در بهشت ما چنانچه قبل از اين در باب لوط گزارش يافت « 1 »
إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ
زيرا كه بودند ايشان از نيكوكاران
وَ ذَا النُّونِ
و ياد كن قصهء صاحب ماهى يعنى يونس را
إِذْ ذَهَبَ
چون برفت از ميان قوم خود بدون حكم الهى
مُغاضِباً
حالكونى كه غضبناك بود ، و سبب اين در سورهء مباركهء يونس لباس تحرير پوشيد
فَظَنَّ
پس يقين دانست
أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ
اين را كه ما تنگ نمىگردانيم روزى را بر او و هر جا كه رود روزى او را به او مىرسانيم خواه در ميان ما قوم باشد يا نباشد ، بنا بر اين « لن نقدر » بمعنى « لن نضيق » است نه بمعنى نفى قدرت الهى تا كفر يونس لازم آيد چنانچه در عيون اخبار الرضا از آن حضرت روايت كرده كه
« انما ظن بمعنى استيقن ان اللَّه لن يضيق عليه رزقه الا تسمع قول اللَّه عز و جل :
وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ
، « 2 » اى ضيق عليه رزقه ، و لو ظن ان اللَّه لا يقدر عليه فقد كفر »
هامش
( 1 ) - همين سوره ، ى 75
( 2 ) - س فجر 89 ؛ ى 16