كه به اين قسم گفتگوهاى بىاختيار زوال پذير گردد و بعمار گفت :
« يا عمار إن عادوا فعد فقد انزل اللَّه عذرك و امرك ان تعود ان عادوا »
چنانچه در كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده ، و اين دليل است بر اينكه در وقت اكراه مرخصاند مردم بر تكلم بر كلمهء كفر و حرجى بر اين نيست
وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ
و ليكن هر كس كه بگشايد بكفر
صَدْراً
سينهء خود را بنا برين تفسير صدرا بتقدير « صدره » است و مفعول « شرح » است ، اى و من فتح صدره بقبول الكفر ، يعنى كسى كه بگشايد دل خود را بكفر و به اختيار خود كفر را در دل خود جا دهد و اعتقاد كند
فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ
پس بر ايشانست غضب و خشمى از خداى تعالى
وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
و مر ايشان راست عذابى بزرگ بازاى گناه بزرگ كه آن اختيار كفر و شركست .
ذلِكَ
اين اختيار كفر بعد از ايمان با اين عذاب عظيم و خسران جسيم
بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا
بسبب آنست كه ايشان دوست داشتند و اختيار كردند زندگانى فانى دنيا را
عَلَى الْآخِرَةِ
بر زندگانى و نعيم باقى آخرت
وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
و ديگر به جهت آنست كه خداى تعالى راه نمينمايد بطريق جنت گروه كافران و مرتدان را .
أُولئِكَ الَّذِينَ
آن گروه آنانند كه
طَبَعَ اللَّهُ
مهر نهاده خداى تعالى و نشانه كرده
عَلى قُلُوبِهِمْ
بر دلهاى ايشان
وَ سَمْعِهِمْ
و بر گوشهاى ايشان
وَ أَبْصارِهِمْ
و بر ديدهاى ايشان تا بدان مهر و نشان ملائكه اين گروه مرتدين را بشناسند و آنها را لعن و طعن كنند
وَ أُولئِكَ
و آن گروه
هُمُ الْغافِلُونَ
ايشانند بيخبران .
لا جَرَمَ أَنَّهُمْ
حق است اينكه ايشان
فِي الْآخِرَةِ
در قيامت
هُمُ الْخاسِرُونَ
ايشانند زيانكاران و بس على بن ابراهيم گويد كه آيهء «
وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً
» تا آخر دربارهء عبد اللَّه بن سعد بن ابى سرح كه از عمال عثمان بود در مصر نازل شده . و قرائت ابن مسعود چنين است كه « ذلك بان اللَّه ختم على سمعهم و ابصارهم و قلوبهم و اولئك