است آنچه على بن ابراهيم در تفسير «
تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ
» گفته : « اى تقول السنتهم الكاذبة أن لهم الحسنى » و حق سبحانه و تعالى در رد ايشان گويد :
لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ
حق و صدق اينست كه مر ايشانراست آتش دوزخ نه نعمتهاى بهشت
وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ
اى و لا جرم أنهم مفرطون ، يعنى و حق اينست كه ايشان پيش فرستاده شدهاند بدوزخ و پيش از همه داخل دوزخ ميشوند .
تَاللَّهِ
قسم بخداى تعالى
لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ
هر آينه بتحقيق فرستادهايم ما پيغمبران را بسوى جمعى كه بودند
مِنْ قَبْلِكَ
پيش از تو
فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ
پس بيار است براى ايشان شيطان
أَعْمالَهُمْ
عملهاى بد ايشان را لهذا ايشان اصرار كردند بر قبايح و انكار مرسلين
فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ
پس از آن شيطان مصاحب و دوست آن امم سابقه است در روز تزيين يا در دنيا
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
و ابليس و تابعان او راست در قيامت عذابى دردناك .
وَ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ
و نفرستاديم بر تو اى محمد قرآن را
إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ
مگر براى آنكه بيان كنى تو براى مردمان
الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ
آن چيزى را كه اختلاف كردند در آن چيز يعنى در امر بعث مثلا و چون بعضى از ايشان قائل ببعث بودند لهذا لفظ « اختلفوا » ايراد يافت و لام « لتبين » براى تعليل و غرض است و دلالت دارد بر آنكه افعال اللَّه تعالى معلل باغراض است
وَ هُدىً وَ رَحْمَةً
عطف است بر محل « لتبين » و تقدير كلام چنين است كه « و ما انزلنا عليك الكتاب الا هدى و رحمة » يعنى نفرستاديم ما قرآن را مگر به جهت راه نمودن به حق و مگر بواسطهء رحمت
لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
براى جمعى كه ايمان آوردند و درين صورت «
هُدىً وَ رَحْمَةً
» مفعول له « انزلنا » است و لام بواسطهء آن داخل «
هُدىً وَ رَحْمَةً
» نشده كه فاعل فعل و فاعل مفعول له خداى تعالى است زيرا كه فاعل هدايت و رحمت نيست مگر خداى تعالى ليكن درين جا بتوسط قرآن مجيد . و چون فاعل « لتبين » حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله و با