كه خوارى و رسوايى درين روز
وَ السُّوءَ
و عذاب
عَلَى الْكافِرِينَ
بر كافرانست .
الَّذِينَ
آن كافرانى كه
تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ
قبض مىكند ارواح ايشان را ملائكهء عذاب
ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ
در حالتى كه اين كفار ستمكارانند بر نفسهاى خود
فَأَلْقَوُا السَّلَمَ
پس در وقت معاينهء موت انداختند صلح را يعنى درين وقت منقاد انبيا شدند و اقرار بوحدانيت خداى تعالى نمودند حالكونى كه ميگفتند :
ما كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ
نبوديم ما كه عمل كنيم هيچ بدى را از كفر و ظلم پس ملائكه بايشان گويند يا خداى تعالى گويد و يا علما گويند كه :
بَلى
آرى عمل بد كرديد و كفر و معصيت ورزيديد ، و اگر مراد القاء صلح و گفتن : «
ما كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ
» در روز قيامت باشد نه در وقت معاينه بعضى كه تجويز كذب در روز قيامت نكردهاند در تأويل اين آيه چنين گفتهاند كه : اين كافران در روز قيامت صلح انداختند و گفتند كه : ما به اعتقاد خود بدى نكرديم
إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
بدرستى كه خداى تعالى داناست به آنچه بوديد كه به عمل ميآورديد و ميداند كفر و معصيت شما را و عذاب خواهد كرد شما را و تصريح به آن عذاب مىكند كه :
فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ
پس درآئيد بدرهاى دوزخ هر صنفى به آن درى كه براى ايشان آماده شده و مىتواند كه مراد از « ابواب جهنم » طبقات و دركات دوزخ باشد
خالِدِينَ فِيها
حالكونى كه مدام باشيد در آن دوزخ
فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
پس بد است جاى تكبر كنندگان از گفتن كلمهء توحيد كه آن دوزخ است .
بعد از بيان احوال اهل شرك و كفر ذكر احوال أهل ايمان مىكند و ميفرمايد كه :
وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا
و گفته شود مر آنان را كه پرهيز كردند از كفر
ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ
چه چيز فرستاد پروردگار شما ؟
قالُوا
گفتند :
خَيْراً
اى انزل اللَّه خيرا ، يعنى فرستاد خداى تعالى نيكويى را كه آن قرآن است
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا
ابتداى كلام است يعنى حق تعالى ميفرمايد كه : مر آن جماعتى را كه كارهاى نيك كردند
فِي هذِهِ