مراد اينست كه و گردانيد و خلق كرد در زمين جويهاى آب را تا بساتين شما سيراب گردد
وَ سُبُلًا
و راهها را
لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
تا آنكه شما راه يابيد بمنازل و مقاصد خود .
وَ عَلاماتٍ
و ديگر پيدا كرد نشانهاى راه براى روندگان تا در باديهها هلاك نشويد و بسبب آن نشانها به منزل مراد رسند .
و بعد ازين بطريق غيبت خبر از قريش ميدهد چون ايشان بواسطهء طلب مال كثير السفر بودند و ميفرمايد كه :
وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ
و بستارگان ايشان راه مىيابند بشب در برارى و بحار ، و
فى الحديث « هو الجدى لانه نجم لا يزول و عليه بناء القبلة و به يهتدى اهل البر و البحر »
و
فى اصول الكافى عن ابى عبد اللَّه عليه السّلام النجم رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و العلامات الأئمة عليهم السلام »
و به اين مضمون احاديث بسيار وارد شده .
أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ
آيا پس كسى كه مىآفريند اينهمه مخلوقات را كه مذكور شد مانند كسى باشد كه نمىآفريند چيزى را از اجسام علوى و سفلى و مراد از «
كَمَنْ لا يَخْلُقُ
» بعضى گفتهاند كه : خصوص أصنام است ، و بعضى گفتهاند كه أعم از اصنام و غير اصنام است و اطلاق « من » موضوع براى ذوى العقول بر اصنام جماد باعتياد تغليب ذوى العقولست بر غير ذوى العقول زيرا كه مشركين چنان كه اصنام را آلههء خود ميدانند همچنين عيسى و عزيز و ملائكه را نيز معبود خود ميدانند
أَ فَلا تَذَكَّرُونَ
آيا پس ياد نمىكنيد شما اى مشركين اين آيتها را تا فساد رأى شما معلوم شود و فساد اعتماد شما بر وجهى ظاهر است كه باندك تذكرى آن را در ميتوانيد يافت پس بايد كه شما تذكر بكنيد .
و بعد ازين در بيان كثرت نعم خود ميفرمايد كه :
وَ إِنْ تَعُدُّوا
و اگر خواهيد كه بشماريد شما بتفصيل
نِعْمَةَ اللَّهِ
نعمتهاى خداى تعالى را كه بشما داده
لا تُحْصُوها