ميتواند كه مراد از أمر الهى تكليف دادن باشد و اگر نجوم را ذا حيات و ادراك ندانيم مراد از « أمر » خلق و تقدير خواهد بود
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
بدرستى كه درين تسخير هر آينه دليلها و حجتهاست بر وحدانيت و قدرت خداى تعالى براى گروهى كه تعقل كنند در احوال اشيا اين آيه تكرار آيهء سابق است بواسطهء تأكيد در تفكر و تعقل .
وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ
معطوفست بر « الليل » اى و سخر لكم ما ذرأ لكم ، يعنى و رام گردانيد براى انتفاع شما آن چيزى را كه آفريده است براى شما
فِي الْأَرْضِ
در زمين
مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ
حالكونى كه مختلف است اشكال و اصناف آن
إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستى كه در اين اختلاف مخلوقات
لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
هر آينه برهانى است روشن بر قدرت و حكمت قادر حكيم براى كه ياد كنند نعمتهاى منعم حقيقى را و تأمل در آن نمايند .
وَ هُوَ الَّذِي
و اوست آن خدايى كه بقدرت كاملهء خود
سَخَّرَ الْبَحْرَ
مسخر و مهيا كرد دريا را
لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا
تا صيد كنيد و بخوريد از آن دريا گوشت تازه را يعنى ماهى تازه را و ذكر « طرى » اشارتست بر اينكه وجود اين لحم بمحض قدرت خداى تعالى است ، زيرا كه اگر بحسب طبع ميبود بايستى كه در دريا كه آب آن در غايت شورى و تلخى است ماهى شور متولد شود ، و چون از آب شور ماهى تازه بهم ميرسد معلوم است كه تولد آن بمحض قدرت حق تعالى است و مذهب ابو حنيفهء كوفى اينست كه اگر كسى قسم خورد كه من گوشت نخورم و بعد از آن گوشت ماهى خورد آن شخص حانث نيست و قسم دروغ نخورده ، و فقهاى ديگر گفتهاند كه : آن شخص بنص قرآن حانث است زيرا كه درين آيه « لحما طريا » گفته و مراد از آن گوشت ماهى است و ليس فوق فوق بيان اللَّه بيان ، و ابو حنيفه گويد كه : بناء أيمان بر عرف عام است و در عرف اطلاق لحم بر ماهى نكنند زيرا كه اگر كسى غلام خود را بگويد