هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ
اوست آن قادرى كه فرو فرستاد
مِنَ السَّماءِ
از جانب آسمان يا از سحاب بنا بر جواز اطلاق سما بر سحاب
ماءً لَكُمْ
بارانى براى انتفاع شما
مِنْهُ شَرابٌ
از آن باران است چيزى كه شما ميآشاميد آن را
وَ مِنْهُ شَجَرٌ
و ميرويد از باران درخت و بعضى گفتهاند كه : مضاف درين جا محذوف است ، اى و منه شراب شجر أو سقى شجر ، يعنى از بارانست آشاميدن درخت يا آب دادن درخت و ميتواند كه مراد شجر اعم از درخت باشد زيرا كه اطلاق آن بر « كل ما ينبت فى الارض » نيز ميكنند
فِيهِ تُسِيمُونَ
در آن شجر يعنى در « ما ينبت فى الارض » ميچرانيد انعام خود را و « تسيمون » مشتق از سومه بمعنى علامت است و چون در چريدن انعام علامتها در چراگاه بهم ميرسد لهذا تسيمون درين مقام مستعمل شده .
يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ
ميروياند خداى تعالى براى انتفاع شما به آن كشت را
وَ الزَّيْتُونَ
و درخت زيتون را
وَ النَّخِيلَ
و درخت خرما را
وَ الْأَعْنابَ
و تاكهاى انگور را
وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ
و بعضى از هر نوع ميوهها را و « من » تبعيضى به جهت آن آورده شده كه همه ميوهها جز در جنت جاى ديگر يافت نميشود
إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستى كه درين امور مذكوره
لَآيَةً
هر آينه علامتى است ظاهر و برهانى است با هر بر قدرت كاملهء الهى
لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
براى قومى كه تفكر كنند و تأمل نمايند .
وَ سَخَّرَ لَكُمُ
و رام گردانيد براى شما يعنى مهيا گردانيد براى انتفاع شما
اللَّيْلَ وَ النَّهارَ
شب و روزى را يكى را براى آسايش شما و ديگرى را به جهت آرايش شما
وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ
و رام گردانيد آفتاب و ماه را جهت معرفت سال و ماه به جهت پرورش دادن زراعات و اثمار و غير ذلك
وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ
و ستارگان رام شدگانند بأمر خداى تعالى بنا برين « و النجوم » مبتداست و « مسخرات » خبر آن و اين تعميم بعد از تخصيص است و چون ظاهر آيات و احاديث دلالت بر حيات و ادراك نجوم دارند