گرفتيم ما ايشان را ناگاه بدون آنكه اول علامات عذاب بر ايشان ظاهر گردد
وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ
و ايشان ندانستند كه عذاب بر ايشان نازل مىشود و اين نوع عذاب سخت تر و أ لم آن بيشتر است .
وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا
و اگر چنانچه أهل آن قريهها كه ببلاء عذاب گرفتار شدند ايمان ميآوردند
وَ اتَّقَوْا
و پرهيز مىكردند از شرك و معاصى
لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ
هر آينه ميگشاديم بر ايشان ، و ميداديم ايشان را
بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
خيراتى كه آيد از آسمان و زمين يعنى فراخ ميگرديم برايشان انواع نعمت را و بر وجه سهولت از اطراف و جوانب بايشان ميرسانيديم يا آنكه از آسمان باران بسيار با فايده و در زمين زراعت وافر نيكو بايشان ميداديم و از حديث حضرت سيد الشهداء عليه التحية و الثناء چنانچه در كتاب خرايج و جرايح روايت كرده مستفاد مىشود كه مراد از بركات آسمان و زمين اكل ميوهء زمستان در تابستان است ، و ميوهء تابستان در زمستان
وَ لكِنْ كَذَّبُوا
و ليكن ايشان ايمان نياوردند و تكذيب پيغمبر خود كردند
فَأَخَذْناهُمْ
پس گرفتيم ما ايشان را به عذاب استيصال
بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
بسبب آنچه بودند كه كسب ميكردند از كفر و معاصى .
پس بر سبيل انكار ميفرمايد كه :
أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى
آيا ايمن شدند اهل قريهها يعنى اهل مكه و حوالى آن كه تكذيب ميكنند پيغمبر ما محمد مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله را
أَنْ يَأْتِيَهُمْ
اينكه بيايد بديشان
بَأْسُنا
عذاب ما
بَياتاً
در وقت بيتوته و خواب كه مراد از آن در شب است
وَ هُمْ نائِمُونَ
و حال آنكه ايشان خوابيده باشند و عذاب شبيخون برايشان آرد .
أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرى
آيا ايمن شدند أهل مكه
أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى
اينكه بيايد بديشان عذاب ما در وقت چاشت
وَ هُمْ يَلْعَبُونَ
و حال آنكه ايشان بازى كنند و مشغول بكارى باشند كه اصلا نفعى بر آن مترتب نگردد .