مراد از قول خداى تعالى كه فرموده : «
وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ
» ابليس است و مىتواند كه لفظ « جان » مشترك باشد بر ابليس اطلاق كنند و بر پدر جن نيز اطلاق كنند اللَّه اعلم بحقايق الامور .
وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ
و ياد كن اى محمد آن را كه گفت پروردگار تو مر فرشتگان را
إِنِّي خالِقٌ
بدرستى كه من آفرينندهام
بَشَراً
آدمى را يعنى آدم صفى اللَّه را
مِنْ صَلْصالٍ
از گل با آب آميخته
مِنْ حَمَإٍ
از گل سياه
مَسْنُونٍ
متغير شدهء بد بو .
فَإِذا سَوَّيْتُهُ
پس چون راست كنم صورت او را
وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي
و بدمم در او يعنى و درآورم در وى از روحى كه من او را برگزيدم و ايجاد كردم و تفضيل دادم بر جميع ارواح مقدسه و اينمعنى از اضافهء روح بر نفس او تعالى شأنه ظاهر ميگردد
فَقَعُوا لَهُ
امر است از وقع يقع ، يعنى پس بيفتيد اى ملائكه بر او
ساجِدِينَ
سجده كنندگان سجدهء تعظيم .
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ
پس سجده كردند فرشتگان
كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ
تاكيد بر تأكيد است يعنى همهء ايشان بالتمام سجده كردند و ميتواند كه « كلهم » تاكيد باشد و « أجمعون » حال باشد نه تاكيد به اين معنى كه پس سجده كردند ملائكه همه حالكونى كه مجتمع بودند دفعة واحدة .
إِلَّا إِبْلِيسَ
مگر شيطان كه مسمى بحارث است
أَبى
ابا كرد و قبول ننمود از روى تكبر
أَنْ يَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ
اينكه باشد با سجده كنندگان و از جملهء ايشان و وجه استثناء ابليس از ملائكه با وجود آنكه از جملهء ملائكه نيست در سورهء بقره مذكور شد . محتمل است كه « الّا ابليس » استثناء منقطع باشد يعنى پس سجده كردند ملائكه همهء ايشان بيكبار ليكن ابليس لعين سرباز زد از اينكه باشد با سجده كنندگان .