كرديم كه آن گروه معذبهء مستأصله مانند شما بودند در اختيار كفر و در استحقاق عذاب تا شما از آن متعظ شويد و پند گيريد و مع هذا متعظ نشديد و پند نگرفتيد .
و بعد ازين بواسطهء تسليهء خاطر مبارك حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله بيان مكر كفار سابق و دفع آن از انبياء ما تقدم مىكند و ميفرمايد كه :
وَ قَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ
و بتحقيق پيش ازين كافران حيله كردند نهايت حيله در ابطال حق و استقرار باطل چنانچه مشركين زمان تو دربارهء تو كردند و شما را از مكر آنها محفوظ و مصون داشتم
وَ عِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ
اى و عند اللَّه جزاء مكرهم ، يعنى نزد خداى تعالى است جزاء مكر و حيلهء ايشان بنا برين مضاف محذوفست
وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ
كلمهء « ان » بمعنى « ما » نافيه است ، اى و ما كان مكرهم لتزول منه الجبال ، يعنى و نبود مكر ايشان با وجود عظمت و شدت تا به حدى كه زايل گردد از آن مكر كوهها پس چگونه توانند كه به اين مكر دلايل و حجج انبيا را كه أقوى و احكم از جبال است بر هم زنند ؟ و محتمل است كه كلمهء « ان » و صلى باشد به اين تقدير كه « و ان كان مكرهم معدا لتزول منه الجبال » يعنى مكر كردند ايشان و نفعى بر آن مترتب نشد اگر چه بود مكر ايشان آماده شده تا اينكه زايل شود از آن كوهها ، و بعضى كلمهء « ان » را مخففه از مثقله گرفتهاند و تقدير كلام را چنين گفتهاند كه : « انهم مكروا ليزيلوا ما هو كالجبال » و كسايى بفتح لام اول و ضم لام ثانى خوانده تا آنكه « ان » مخففه از مثقله باشد و « لام » مفتوحه فارق باشد ميان ان مخففه از مثقله و غير آن على بن ابراهيم روايت كرده كه «
وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ
اى و ان كان مكر بنى فلان » عياشى از جميل بن دراج روايت كرده كه من از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم كه در تفسير «
وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ
» فرمودند :
« و ان كان مكر بنى العباس بالقائم لتزول منه قلوب الرجال »
و همچنين عياشى از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت كرده كه چون نمرود خواست كه خداى آسمان را ببيند فرود : چهار بچهء نسر آوردند و آن را تربيت كردند تا آنكه