مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ
سيبويه گويد كه : اين كلام مبتداء محذوف الخبر است كه آن خبر « فيما نقص عليكم » باشد يا « فيما نتلوا عليكم » به اين تقدير كه « مثل الذين كفروا بربهم فيما نقص عليكم او فيما نتلو عليكم » يعنى مثل آنانى كه كافر شدند در آن چيزى كه بيان مىكنيم ما آن را براى شما يا ميخوانيم آن را بر شما بنا برين
أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ
كلام مستأنف است تا جواب سؤال مقدر باشد كه گويا سائلى ميگويد كه چگونه است آن مثل كافران در جواب گفته مىشود كه مثل اينست كه عملهاى اين كافران مانند خاكستريست كه سخت بگذرد بر او باد
فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
در روز باد تند و پراكنده سازد آن را در اطراف بنوعى كه جمع آن ممكن نباشد و بعضى گفتهاند كه « اعمالهم » بدل « مثل » است و قائم مقام آن بنا برين «
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ
» به اين تقدير است « اعمال الذين كفروا كرماد اشتدت به الريح » پس « اعمال الذين كفروا بربهم » مبتداست و «
كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
» خبر آن و بعد ازين نتيجه و ما حصل تمثيل را بيان مىكند
لا يَقْدِرُونَ
قادر نباشد اين كفار
مِمَّا كَسَبُوا
از آن چه كسب كردهاند از اعمال نيك مثل مراعات صلهء رحم و بر والدين و تصدق و اطعام گرسنه و غير ذلك
عَلى شَيْءٍ
بر هيچ چيز يعنى از ان اصلا منتفع نشوند و ثوابى و اجرى مترتب بر آنها نگردد چنانچه جمع كردن خاكستر در باد سخت و انتفاع از آن متصور نيست و عدم ترتب ثواب ازين اعمال به جهت آنست كه آن اعمال را بدون معرفت خداى تعالى و رسول و وصى او بجا آوردهاند و فى تفسير على بن ابراهيم « من لم يقر بولاية امير المؤمنين على بن ابى طالب صلوات اللَّه عليه بطل عمله مثل الرماد الذى تجىء الريح فتحمله » يعنى كسى كه اقرار بولايت امير المؤمنين عليه السّلام نكند عمل او باطل و هباء منثور است مثل عمل او مثل خاكستريست كه بيايد باد پس بردارد آن خاكستر را و در هوا پراكنده كند ، حاصل كلام آن كه مثل اعمال منكرين ولايت امير المؤمنين عليه السّلام